Polen jaagt op € 33,6 miljard landbouwgeld

Het EU-uitgavenkader voor 2028-2034 ligt nog niet vast, maar de inzet is al duidelijk. Nettobetalers als Duitsland en Nederland willen meer geld naar defensie, onderzoek en concurrentiekracht schuiven. Netto-ontvangers, met Polen, Spanje en Frankrijk voorop, willen landbouw- en regiogelden beschermen. De strijd gaat over de verdeling van de volgende zevenjaarsbegroting van de EU. Bij de landbouw barst die discussie open.

EU-landbouwcommissaris Christophe Hansen zei tegen Poolse media dat Poolse boeren in de volgende cyclus minstens € 33,6 miljard moeten krijgen, tegen € 31,2 miljard nu (Business Insider Polska, RMF24). Met indirecte steun, zoals geld voor landbouwscholen, kan het totaal boven € 40 miljard uitkomen. Dat zijn politieke signalen, geen aangenomen wetgeving: het Europees Parlement heeft het eerste ontwerp van de lidstaten voor het MFK, het bindende zevenjarige uitgavenplan van de EU, al afgewezen (Euronews, European Court of Auditors).

Waarom landbouwgeld de hele begroting bepaalt

Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het GLB, sluist zijn huidige zevenjaarsbudget van € 386,6 miljard via twee kanalen door: directe inkomenssteun en plattelandsfondsen voor investeringen, milieumaatregelen en lokale economieën. Tussen 2018 en 2022 waren directe betalingen goed voor 23% van het totale landbouwinkomen in de EU. Alle landbouwsubsidies samen kwamen gemiddeld uit op 33% (European Commission, European Commission). Voor veel boeren is EU-steun dus geen extraatje. Zij hoort bij de inkomensbasis.

Polen profiteert zowel van zijn landbouwschaal als van de convergentiepolitiek binnen de EU. Oostelijke en nieuwere lidstaten betogen al jaren dat hun betalingen per hectare dichter bij die van Franse, Duitse of Nederlandse boeren moeten komen. Hansen bevestigde dat die lijn nog steeds geldt, door de verwachte Poolse stijging te koppelen aan de verdere gelijktrekking van betalingsniveaus (RMF24). Zestien landen zouden meer krijgen; elf landen minder.

Wie landbouwuitgaven wil beschermen, en wie ze wil verschuiven

Het Cypriotische voorzitterschap van de Raad, dat de begrotingsgesprekken nu probeert vlot te trekken, heeft een totale korting van ongeveer 2% op het Commissieplan voorgesteld. Die korting valt ongelijk uit: concurrentiekracht, defensie, onderzoek en extern beleid leveren rond 3,9% in, terwijl landbouw en cohesie relatief worden ontzien (EUAlive).

Die ongelijke korting legt de breuklijn bloot. Spanje ondertekende met 16 landen een verklaring waarin zij eisen dat cohesie- en landbouwfinanciering overeind blijft (Spain Foreign Ministry). Madrid ging verder en liet weten open te staan voor nieuwe EU-inkomstenbronnen en zelfs nieuwe gezamenlijke schuld om kortingen op landbouwsteun te vermijden (EFE). Franse berichtgeving plaatst Parijs consequent in het kamp dat landbouwuitgaven verdedigt (Banque des Territoires).

Aan de andere kant noemde Duitsland het voorstel "onbetaalbaar" (Spiegel). De Nederlandse minister van Financiën bestempelde het Cypriotische compromis als een "no-go box" die "de prioriteiten van gisteren" financiert ten koste van "de uitdagingen van morgen" (The Straits Times/Reuters). Zweden maakte bezwaar omdat defensie en onderzoek de korting dragen, terwijl landbouw wordt gespaard (Europaportalen).

Omdat het GLB in 2023 ongeveer 24,6% van de EU-uitgaven opslokte (European Commission), zien nettobetalers daarin het probleem. Landen die meer aan de EU-begroting afdragen dan zij terugkrijgen, stellen dat bescherming van dit aandeel defensie, concurrentiekracht en onderzoek verdringt, precies op het moment dat Europa zegt alle drie nodig te hebben.

Wat de hoofdcijfers nog verhullen

Het bedrag van € 33,6 miljard is nominaal. Een inflatiegecorrigeerde vergelijking met de huidige begroting is niet gepubliceerd. Daardoor kan een stijging op papier alsnog een reële korting betekenen als de kosten voor boeren sneller oplopen. EU-regels schrijven voor dat minstens 10% van de directe betalingen naar kleinere boeren gaat en minstens 3% naar jonge boeren (European Commission). Maar geen enkele Poolse raming voor 2028-2034 laat zien hoe dat geld naar bedrijfsgrootte of regio wordt verdeeld. Het totaal kan groeien terwijl de verdelingsvraag openblijft.

De grootste mogelijke verschuiving zit in een eventuele toetreding van Oekraïne. Oekraïne ontvangt nu tot € 50 miljard via een afzonderlijke faciliteit voor 2024-2027 (European Commission). In één begrotingsontwerp is bredere Oekraïnesteun voor 2028-2034 al verlaagd van € 100 miljard naar € 89 miljard (Kyiv Independent). Nog geen geloofwaardig model laat zien wat Oekraïens EU-lidmaatschap zou betekenen voor Poolse, Franse of Spaanse landbouwbetalingen. Aan die vraag hangt nog geen bedrag, maar zij ligt wel onder elke positie aan tafel.