Polen houdt vast aan €123 miljard

Polen heeft zijn grens getrokken: de voorgestelde € 123 miljard voor Warschau uit de volgende zevenjarige EU-begroting is niet onderhandelbaar (gov.pl, Polskie Radio). Duitsland en vijf andere welvarende lidstaten willen juist honderden miljarden afhalen van het Commissievoorstel van bijna € 2 biljoen. Het meerjarig financieel kader, het bindende uitgavenplafond van de EU voor zeven jaar, vereist unanimiteit onder alle 27 regeringen. Eén land kan de hele begroting dus blokkeren. Beide kampen weten dat hun veto gewicht heeft.

Voorzitter van de Europese Raad António Costa reist op 9 september naar Warschau, als onderdeel van een vier weken durende ronde langs de hoofdsteden. Hij peilt waar elke regering staat voordat de leiders in oktober bijeenkomen. Ierland, dat het roulerende voorzitterschap van de Raad bekleedt en de onderhandelingen tussen lidstaten zal leiden, wil in december een akkoord (Euronews, European Movement Ireland). Zoals we vorige week schreven, toen Berlijn zijn tegenblok organiseerde (To Brief), wordt de kalender krap en verharden de posities.

Wat de Poolse envelop eigenlijk dekt

Die € 123 miljard gaat om veel meer dan wegen en bruggen. Volgens het Poolse ministerie van Ontwikkelingsfondsen worden cohesiemiddelen, landbouwsubsidies, grensbeheer, migratiefondsen, klimaatcompensatie en nieuwe defensiegerelateerde uitgaven samengebracht in één nationaal plan (gov.pl). Snijden in die envelop raakt dus niet één programma. Het zet boeren, grenspolitie en regionale infrastructuur tegelijk onder druk.

Poolse media ramen dat Polen in dezelfde periode ongeveer € 73 miljard aan de EU-begroting zou bijdragen. Als de volledige toewijzing overeind blijft, resteert een nettovoordeel van circa € 50 miljard (Next Gazeta, Interia). Polen staat hierin overigens niet alleen. De Roemeense president zei tegen Costa dat cohesie en landbouw fors gefinancierd moeten blijven (Mediafax). Volgens Roemenië verzetten 17 lidstaten zich tegen kortingen van ongeveer 10% op landbouw- en regionale uitgaven in het Commissievoorstel (RRI). Spanje steunt die lijn en stelt dat nieuwe uitgaven voor defensie en concurrentiekracht niet ten koste mogen gaan van landbouwsubsidies (Infobae).

Wat nettobetalers daarvoor in de plaats willen

Bondskanselier Friedrich Merz bracht op 27 augustus Denemarken, Nederland, Oostenrijk, Finland en Zweden bijeen. In hun gezamenlijke verklaring staat dat het Commissievoorstel "op evenwichtige wijze met enkele honderden miljarden euro's" moet worden verlaagd, en dat alle uitgavencategorieën, inclusief landbouw en cohesie, moeten bijdragen aan besparingen (Bundesregierung). De zes wijzen ook nieuwe gezamenlijke EU-leningen af (ORF). Nationale begrotingen staan onder druk en de door de Commissie voorgestelde stijging tot 60% is volgens Merz "onbetaalbaar" (FAZ).

Litouwen laat zien waarom deze strijd niet netjes uiteenvalt in landen die landbouw- en regiogeld verdedigen tegenover landen die meer defensie-uitgaven eisen. President Nausėda zei in Vilnius tegen Costa dat de begroting Europa's veranderde veiligheidsrealiteit moet weerspiegelen, met meer geld voor defensie en militaire mobiliteit. Nieuwe prioriteiten "mogen niet worden opgelost door het cohesiebeleid te verzwakken", zei hij daarbij (Delfi). Oostelijke lidstaten willen beide. Geld kan dus niet zomaar van de ene begrotingspost naar de andere worden geschoven.

De som die niet sluit

Defensie, concurrentiekracht, verplichtingen tegenover Oekraïne en € 149,3 miljard aan terugbetalingen op de pandemieleningen moeten allemaal worden gefinancierd (European Parliament). Als de Poolse envelop wordt beschermd, Spanje en Roemenië landbouwuitgaven afschermen en defensie groeit, blijven er drie opties over: nettobetalers leggen meer in, de EU creëert nieuwe inkomstenbronnen, of elders wordt dieper gesneden. Begrotingscommissaris Piotr Serafin zegt dat hij optimistisch is over een akkoord tijdens het Ierse voorzitterschap (Irish Times). Costa waarschuwt intussen dat uitstel tot na het aflopen van programma's in 2028 financiering in heel Europa zou onderbreken (Brussels Times).

Optimisme is geen onderhandelingspositie. Zolang niemand bepaalt of de EU nieuwe inkomsten ophaalt, hardere kortingen accepteert of opnieuw leent, liggen de Poolse rode lijn en de Duitse rode lijn onder hetzelfde uitgavenplafond. Eén van beide zal moeten bewegen.