Portugal koopt Italiaanse fregatten

De Portugese marine krijgt drie FREMM EVO-fregatten van Fincantieri, de Italiaanse scheepsbouwer waarin de staat een controlerend belang heeft. Met de order is volgens berichtgeving € 3,9 miljard gemoeid (Expresso, Europa Press). Premier Luís Montenegro bevestigde de aankoop na een top in Rome met zijn Italiaanse ambtgenoot Giorgia Meloni. De levering wordt rond 2029–2030 verwacht (portugal.gov.pt, Reuters). De deal laat zien hoe Europese herbewapening in de praktijk werkt: regeringen spreken over gezamenlijke defensie, maar onderhandelen ondertussen over eigen werven, banen en levertijden.

Wat Italië wint, wat Portugal hoopt te krijgen

Voor Fincantieri is dit een grote marineorder binnen Europa. Meloni presenteerde het contract als bewijs van Italiaanse industriële kracht en als bijdrage aan de Europese defensie (Breaking Defense). Met die formulering klinkt Rome Europees, terwijl miljarden terechtkomen bij een onderneming die grotendeels in handen is van de Italiaanse staat.

Voor Portugal is de opbrengst minder zeker. Het pakket omvat volgens berichtgeving technologieoverdracht, werk voor Portugese bedrijven en investeringen in Arsenal do Alfeite, de Portugese marinewerf voor onderhoud en reparatie (Europa Press). De open vraag is wat Portugal daar thuis werkelijk aan overhoudt: blijvende werfcapaciteit en technische kennis, of vooral een netjes geformuleerde clausule die na ondertekening langzaam uit beeld verdwijnt. Parlementaire controle en gepubliceerde contractvoorwaarden moeten dat uitwijzen.

Ook de totaalprijs is nog niet opgehelderd. Op Reuters gebaseerde berichtgeving noemde ongeveer € 3 miljard, inclusief aanschaf, logistiek en een operationele levensduur van 30 jaar (Reuters). Het verschil van € 900 miljoen met het Portugese bedrag is publiekelijk niet verklaard. Het kan gaan om levensduurkosten, financieringsvoorwaarden of de omvang van de industriële tegenprestatie, maar een officiële uitsplitsing ontbreekt.

Een strijd tussen Europese werven

Het Franse Naval Group bood een concurrerend ontwerp aan. Volgens CNN Portugal gaf de Portugese marine de voorkeur aan Italië boven het Franse alternatief. Dit was dus geen gezamenlijke Europese aanbesteding. Europese scheepsbouwers namen het tegen elkaar op, en de werf met de beste prijs, planning en industriële tegenprestatie won.

Dezelfde druk is zichtbaar in Noord-Europa. Het Nederlandse fregattenprogramma met Damen kampt met vertragingen en oplopende kosten, terwijl België inmiddels alternatieven onderzoekt (NRC, RTBF). Wanneer een nationale of binationale leverancier niet kan leveren, wordt de nationale kampioen van een ander land vanzelf aantrekkelijker. Portugal handelt nu volgens die logica.

EU-financiering als decor, niet als koper

Verschillende berichten plaatsen de deal onder SAFE, het nieuwe Europese defensiefinancieringsinstrument dat leningen en prikkels kan bieden om lidstaten Europees geproduceerd materieel te laten kopen (Euronews). SAFE kan de financiering vergemakkelijken. Het maakt de Europese Commissie niet tot koper, en Brussel kiest ook de werf niet. Of de Commissie formeel SAFE-steun voor dit contract heeft goedgekeurd, is overigens nog onbevestigd. Montenegro en Meloni gebruikten het programma als politiek kader, maar het besluit viel tussen twee regeringsleiders in een bilaterale kamer.

Schepen van deze klasse zijn al operationeel. Griekenland nam onlangs het commando over Operatie Aspides op zich, de EU-missie die scheepvaart in de Rode Zee begeleidt, vanaf een Italiaans gebouwd fregat uit dezelfde FREMM-familie (ERT). Zuid-Europese marines worden steeds vaker ingezet van de Atlantische Oceaan tot de Indische Oceaan. Portugal koopt platforms voor die groeiende last.

Zo ziet Europese defensie-integratie er voorlopig uit: hoofdsteden gebruiken Europese taal en Europese financieringsinstrumenten, maar nationale leiders kiezen de werf, dragen het risico en claimen de industriële winst. De echte test is of Fincantieri de leveringsperiode van 2029–2030 haalt, en of Portugese werven daadwerkelijk werk uit de deal krijgen. Niet alleen een ondertekenmoment met vlaggen erachter.