Portugal mist route voor Marokk kabel

De Portugese energieminister Maria da Graça Carvalho zei op 6 juli dat een elektriciteitskabel naar Marokko nog altijd "op tafel ligt" (Correio da Manhã). Portugal heeft geen tracé gepubliceerd, geen capaciteit genoemd, geen kostenraming gegeven en geen financieringsplan laten zien. Enkele dagen eerder nam het land wél een echte interconnector in gebruik, een grensoverschrijdende hoogspanningsverbinding tussen twee netten. Juist dat contrast laat zien waarom de Marokkaanse kabel voorlopig vooral diplomatiek signaalwerk is, geen infrastructuurproject.

De uitbreiding die er is, en de poort die dicht blijft

Spanje en Portugal openden op 2 juli een nieuwe 400 kV-verbinding via Galicië, goed voor ongeveer 1.000 MW extra uitwisselingscapaciteit (La Voz de Galicia, Eco). Er zijn netbeheerders bij naam, er is een route, er is meetbare capaciteit. Zo ziet een project eruit dat daadwerkelijk bestaat.

De harde grens ligt verder naar het noorden. De verbinding van het Iberisch Schiereiland met de rest van Europa blijft onder 3% van de geïnstalleerde capaciteit, ver verwijderd van de EU-doelstelling van 15% in 2030 (Infobae/EFE, European Commission). De flessenhals zit bij de Pyreneeënovergang naar Frankrijk. Een onderzeese verbinding door de Golf van Biskaje, het belangrijkste project om dat op te lossen, is nog altijd niet rond. Spanje, Portugal, Frankrijk en de Commissie komen in september bijeen om te proberen dat dossier te versnellen (Europa Press).

Een kabel uit Marokko zou het gezamenlijke Iberische net een zuidelijke toegang geven. Maar stroom die daarna Midden-Europa moet bereiken, moet alsnog door Frankrijk. Frankrijk beheerst immers de belangrijkste route van Iberia naar de bredere Europese elektriciteitsmarkt. Een nieuwe zuidelijke deur opent de noordelijke poort niet.

Wat echte projecten kosten

De beste vergelijking is het Italiaanse ELMED-project, een geplande kabel tussen Sicilië en Tunesië. ELMED heeft transmissienetbeheerders met naam en toenaam, Terna en STEG, een vastgelegd zeebodemtracé, Europese medefinanciering en steun van de EIB en de Wereldbank (fr.allAfrica). Het project kost ongeveer € 1,42 miljard voor 600 MW over circa 220 km, inclusief € 307 miljoen uit de Connecting Europe Facility van de EU (Industry EMEA, kikai-news). Voor Portugal-Marokko zijn zulke publieke bouwstenen er niet.

Een langere route door een diepere zeestraat zal waarschijnlijk duurder zijn. De vraag die niemand heeft beantwoord, is wie betaalt. De kosten van grensoverschrijdende kabels komen doorgaans terecht in een mix van elektriciteitsrekeningen van huishoudens, EU-subsidies en congestie-inkomsten: opbrengsten die ontstaan wanneer beperkte kabelcapaciteit tot prijsverschillen aan weerszijden van een grens leidt. Er is geen gepubliceerde analyse die die verdeling laat zien.

Black start lost het verkeerde probleem op

Carvalho zei ook dat Portugal inmiddels vier centrales heeft met black-startcapaciteit: generatoren die na een totale netuitval kunnen opstarten zonder zelf stroom uit het net te halen (Correio da Manhã). EU-regels verplichten netbeheerders om zulke herstelcapaciteit beschikbaar te houden (EU Restoration Code). Voor herstel na een uitval is dat ook echt nuttig.

Maar black start helpt na een instorting. Het voorkomen daarvan vraagt om andere diensten: spanningsregeling, frequentierespons en balancering. Die houden het elektriciteitssysteem op het juiste spanningsniveau en in het juiste ritme terwijl aanbod en vraag per seconde verschuiven. Volgens de analyse van ENTSO-E over de Iberische storing van april 2025, de organisatie die de Europese transmissienetbeheerders coördineert, lag het kernprobleem bij de spanningsregeling, niet bij een tekort aan opwekking. Black-startcentrales en capaciteitsvergoedingen zitten in andere lagen van het systeem. Geen van beide vervangt de realtime diensten die voorkomen dat het licht uitgaat.

Marokko bouwt met steun van de Wereldbank aan opslag en hernieuwbare capaciteit (World Bank). Maar een exportkabel vraagt ook om een stabiel en goed gebalanceerd bronnet, en dat heeft Marokko nog niet af. Als de kabel er ooit komt, kunnen consumenten aan beide kanten profiteren van goedkopere stroom op krappe uren, mits het prijsverschil tussen beide markten miljarden aan kosten rechtvaardigt. Ook dat is publiek nog niet doorgerekend.

De Marokkaanse interconnector is strategisch relevant en technisch in grote lijnen voorstelbaar. Economisch is hij niet onderbouwd. Zolang er geen netbeheerders, route en financieringsplan openbaar zijn, is dit post-blackoutdiplomatie, geen energieplanning.