Veto kan Portugals EU-budgetwinst blokkeren

Ierland stelt voor de EU-begroting voor 2028–2034 met ongeveer 8% te verlagen ten opzichte van het Commissievoorstel, waarbij de meeste bezuinigingen terechtkomen bij gezamenlijke programma’s en niet bij nationale regelingen (Iers onderhandelingsdocument). Volgens een Portugese diplomatieke bron die Lusa citeerde, kreeg Portugal in het Ierse voorstel juist een hogere toewijzing (ECO/Lusa). De regeringen die een kleinere begroting eisen, wilden de bezuinigingen elders zoeken; elk van hen kan het eindakkoord vetoën (Artikel 312 van het Verdrag).

Waarom het bedrag voor Portugal blijft veranderen

Voor Portugals toewijzing circuleren drie bedragen, die vermoedelijk ongeveer dezelfde middelen beschrijven. In haar voorstel van juli 2025 reserveerde de Commissie € 33,5 miljard voor Portugal in lopende prijzen, dus inclusief verwachte inflatie (Toewijzingstabel van de Commissie). Nadat Ierland zijn voorstel op 10 oktober publiceerde, schatte een bron van Lusa de envelop op € 35,1 miljard (ECO/Lusa). Waarschijnlijk komt dat door extra geld dat Ierland toevoegde voor landen die in de huidige begrotingsperiode cohesiesteun ontvingen, EU-hulp voor armere regio’s (Iers onderhandelingsdocument).

De € 31,5 miljard van Expresso betreft vermoedelijk dezelfde envelop, maar dan uitgedrukt in prijzen van 2025, vóór zeven jaar inflatie zijn meegerekend (Expresso). Dat blijft een gevolgtrekking, want in de Ierse notitie staat geen afzonderlijk bedrag voor Portugal. Geen van deze bedragen is al geld dat Portugal kan uitgeven. Portugal zou het besteden via één nationaal en regionaal plan waarin landbouw-, regionale, visserij- en grensfondsen worden samengebracht; betalingen volgen zodra afgesproken mijlpalen zijn gehaald (Overzicht van de Raad over het meerjarig financieel kader).

Waar Ierland bezuinigt en wie bezwaar maakt

Ierland schrijft dit najaar de compromisteksten voor de bijeenkomsten van de nationale ministers, omdat het het roulerend voorzitterschap van de EU bekleedt. Het voorstel ligt € 141,045 miljard onder dat van de Commissie (Iers onderhandelingsdocument). De onderzoeksdienst van het Europees Parlement wijst erop dat de nationale landbouw- en cohesiemiddelen buiten schot blijven en dat de bezuinigingen terechtkomen bij programma’s die de EU gezamenlijk uitvoert (Overzicht van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement). De uitgaven aan concurrentievermogen en veiligheid dalen met ongeveer 12,8%, die aan het buitenland met 17,4%, terwijl het cohesiebudget stijgt (Iers onderhandelingsdocument).

Dublin voert aan dat de totale begroting nog altijd ongeveer 30% hoger ligt dan de huidige (Aankondiging van de Ierse regering). De hoofdonderhandelaars van het Europees Parlement brengen daartegen in dat na inflatie en aflossingen op de pandemieschuld minder bestedingsruimte overblijft dan nu (Hoofdonderhandelaars van het Europees Parlement).

Het scherpste bezwaar komt van regeringen die minder willen uitgeven. Duitsland, Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Finland en Zweden hebben gezamenlijk opgeroepen tot een aanzienlijk kleinere begroting, met meer geld voor defensie en concurrentievermogen (Gezamenlijke verklaring van zes regeringen). Premier Rob Jetten klaagde dat Ierland juist op die prioriteiten had bezuinigd (Debat in de Tweede Kamer). De Duitse bondskanselier Friedrich Merz waarschuwde dat de Duitse EU-afdracht vanaf 2028 met 40 tot 50% kan stijgen als er niet wordt bezuinigd (Bundestag).

Daar dreigt Portugal geld te verliezen. In een brief uit mei vroeg de Nederlandse regering om zo veel mogelijk te besparen op het deel van de begroting waarin de nationale landbouw- en regioplannen zijn ondergebracht (Brief van de Nederlandse regering). Als die lijn wint, komen de bezuinigingen deels terecht in de plannen waarin Portugals toewijzing is opgenomen. Geen enkel document noemt tot dusver een bedrag voor een mogelijk Portugees verlies.

De besluitvorming verschuift naar de regeringsleiders

Tijdens hun top van 15 en 16 oktober bespraken de regeringsleiders de Ierse bedragen zonder akkoord. Ze droegen het dossier over aan António Costa, voorzitter van de Europese Raad, die de toppen voorzit (Bijeenkomst van de Europese Raad). Voor 26 en 27 november staat een extra top gepland; op 17 en 18 december volgt een reguliere top (Overzicht van de onderzoeksdienst van het Europees Parlement). Voor de definitieve begroting is instemming van alle regeringen nodig, plus goedkeuring van het Europees Parlement (Artikel 312 van het Verdrag).

Volgens de bedragen die in Lissabon worden genoemd, heeft Ierland de voorgestelde Portugese toewijzing beschermd door te bezuinigen op gezamenlijke programma’s die Berlijn en Den Haag juist willen uitbreiden. Beide regeringen kunnen het voorstel blokkeren. De huidige toewijzing biedt Portugal een gunstige uitgangspositie, maar ligt nog niet vast. Of die standhoudt, hangt af van de vraag of Costa besparingen vindt die de Nederlandse en Duitse regeringen aanvaarden zonder te snijden in de nationale landbouw- en regioplannen.