Portugal verlaagt overheidsinvesteringen met 31%

De Portugese begroting voor 2027 reserveert € 9,687 miljard voor publieke investeringen, tegen € 14,035 miljard dit jaar. Nominaal, dus vóór correctie voor inflatie, is dat een daling van 31% (CFP, ECO). Dezelfde begroting voorziet een overschot van slechts 0,1% van het bbp (begrotingsbijlage). Die raming steunt op een hogere groei dan de Portugese begrotingswaakhond verwacht.

Minister van Financiën Joaquim Miranda Sarmento diende het voorstel op 8 oktober in bij het parlement. De parlementariërs hebben er nog niet over gestemd (regering).

Waarom de investeringen terugvallen

Publieke investeringen omvatten wegen, ziekenhuizen, scholen en andere duurzame voorzieningen die de staat bouwt of aanschaft. In het voorstel daalt hun aandeel in het bbp van ongeveer 4,3% naar 2,8% (begrotingsbijlage).

De terugval volgt op het einde van PRR, het Portugese aandeel in de Europese Recovery and Resilience Facility, het herstelfonds voor de periode na de pandemie. Dat fonds keerde subsidies alleen uit als afgesproken mijlpalen waren gehaald. Volgens de EU-regels kregen nationale plannen daarvoor tot 31 augustus 2026 (RRF-verordening). In augustus verklaarde Lissabon het plan afgerond, nadat Brussel de laatste betaling had gedaan (To Brief).

De investeringen buiten PRR nemen volgens Jornal Económico wel met 6,8% toe in nominale termen. De basis is echter kleiner, waardoor deze uitgaven slechts een deel vervangen van het geld uit het herstelfonds dat wegvalt.

De regering zegt een groter deel van het gat te willen opvangen door Portugal 2030 sneller uit te voeren, het EU-cohesieprogramma dat projecten in armere regio's financiert (regering). Op papier is er ruimte. Bij goedgekeurde projecten is geld toegewezen; uitgevoerd geld is daadwerkelijk besteed. Op 31 augustus had Portugal 2030 voor ongeveer € 14,3 miljard aan projecten goedgekeurd, maar was slechts € 5 miljard uitgegeven (dashboard Portugal 2030).

Dat onbenutte bedrag is overigens geen vrij besteedbare pot. Cohesiegeld is bestemd voor specifieke regio's en doelen; de regels staan toe dat daarvoor in aanmerking komende uitgaven doorlopen tot 31 december 2029 (EU-regels voor cohesiebeleid). Sneller uitgeven kan helpen, maar Portugal 2030 kan projecten waarvoor het herstelfonds is opgezet niet zomaar overnemen.

Een overschot dat van groei afhangt

Het overschot van 0,1% is een raming, geen uitkomst. Voor 2027 rekent de regering op een reële groei (productiegroei na correctie voor inflatie) van 2,1% (begrotingsbijlage). De Conselho das Finanças Públicas (CFP), de onafhankelijke Portugese begrotingswaakhond, verwacht 1,8% (CFP). In de eerste Economic Outlook van 2026 raamde de OECD de groei nog lager: 1,7% (OECD).

De CFP vond de groeiraming van de regering statistisch aannemelijk. De waakhond waarschuwde wel dat de risico's vooral op lagere groei wijzen (ECO).

Groei werkt op verschillende manieren door in de inkomsten. De sociale premies die werknemers en werkgevers over lonen afdragen, moeten volgens SAPO met 7,8% stijgen. De begroting rekent op 1,4% meer banen en 4,5% hogere lonen per werknemer. Deze inkomsten hangen af van werkgelegenheid en lonen vóór inflatiecorrectie. Een lagere bbp-raming drukt ze dus niet automatisch; dat gebeurt wel als de afkoeling de banengroei of loonstijging afremt.

De investeringsdaling levert ook minder begrotingsruimte op dan het bedrag doet vermoeden. Het grootste deel van de uitgaven die verdwijnen, werd betaald met EU-subsidies; die inkomsten vallen tegelijk weg. Lagere uitgaven worden daardoor grotendeels gecompenseerd door lagere inkomsten, in plaats van dat het overschot groter wordt. Met een marge van 0,1% van het bbp kan zelfs een bescheiden tegenvaller in groei of premie-inkomsten het overschot in een tekort doen omslaan.

Wat het parlement nog moet weten

De terugval in financiering is duidelijk; wat die betekent voor afzonderlijke projecten, is dat niet. Begrotingstabellen op totaalniveau laten zien hoeveel de investeringen dalen, maar niet of er projecten uit het herstelfonds onafgemaakt zijn of hoe die verder worden betaald.

Voor de eindstemming moet het ministerie van Financiën de parlementariërs duidelijkheid geven. Zij moeten weten voor welke projecten nog geld nodig is en uit welke begrotingspost dat komt.

Op basis van wat nu bekend is, verlaagt het voorstel de publieke investeringen fors nu het EU-herstelfonds afloopt. Andere fondsen vangen slechts een deel daarvan op. Het kleine overschot steunt op een hogere groei dan zowel de begrotingswaakhond als de OECD verwacht. Als de groei dichter bij hun ramingen uitkomt, blijft er weinig ruimte over.