PSD zet €4.5 miljard op het spel

Boekarest heeft de goedkeuring van de Commissie binnen. Of het ook de stemmen heeft, is een andere vraag. Op 13 juli zei Sorin Grindeanu, leider van PSD, de grootste partij van Roemenië, dat zijn parlementariërs de hervormingswetten die de resterende Europese herstelmiddelen moeten vrijmaken niet automatisch zullen steunen (Digi24). Enkele dagen eerder had de Europese Commissie het herziene nationale herstelplan van Roemenië goedgekeurd. Daarna volgden de EU-ministers van Financiën met instemming in de Raad. Maar goedkeuring betekent vooral dat het plan opnieuw is vastgesteld. Er wordt nog geen geld overgemaakt.

Zes wetten moeten vóór 31 augustus 2026 door het Roemeense parlement. Die datum is de harde eindstreep voor alle EU-regeringen die hervormingen moeten afronden onder de Recovery and Resilience Facility, het Europese postpandemische fonds dat landen pas betaalt nadat zij afgesproken maatregelen hebben uitgevoerd (Commission closure guidance, Regulation 2021/241).

De klok als machtsmiddel

Interim-premier Ilie Bolojan wees zes noodzakelijke wetsvoorstellen aan en vroeg om buitengewone parlementaire zittingen. Het pakket bevat onder meer een loonplafond voor de publieke sector, integriteitsregels, prikkels voor de belastingdienst en hervorming van het ambtenarenapparaat (Mediafax). Samen maken die maatregelen meer dan € 4,5 miljard aan subsidies vrij uit een herzien plan dat nu € 20,2 miljard waard is (Agerpres, Romania Insider).

In juni ontving Roemenië al € 2,25 miljard in een vierde tranche, nadat de Commissie had vastgesteld dat eerdere mijlpalen waren gehaald (2EU Brussels). Het resterende geld hangt af van precies de wetten die PSD nu dreigt te vertragen.

Een week vóór zijn draai noemde Grindeanu een buitengewone zitting zelf nog "absoluut noodzakelijk". Hervormingsminister Dragoș Pîslaru waarschuwde dat Brussel had geleverd, maar dat "de film in Boekarest breekt" als PSD weigert te stemmen (Digi24). PSD hoeft Europa niet af te wijzen om de financiering te laten sneuvelen. De partij hoeft alleen maar de tijd te laten verstrijken.

Hetzelfde probleem, andere knelpunten

In Roemenië zit de flessenhals in het parlement. Andere EU-landen lopen tegen dezelfde deadline aan via andere zwakke plekken.

In Portugal stelde de regering voor om de drempel voor verplichte voorafgaande goedkeuring door het Tribunal de Contas, de nationale rekenkamer, te verhogen van ongeveer € 750.000 naar € 10 miljoen. Het argument was snelheid: projecten moeten op tijd af zijn. De procureur-generaal waarschuwde dat de wijziging de preventie van onrechtmatigheden verzwakt (ECO, Jornal Económico). Naarmate de RRF-afsluiting dichterbij komt, wordt snelheid kopen door toezicht uit te hollen een bekende ruil.

De laatste RRF-tranche van Italië koppelt € 28,4 miljard aan 159 resterende doelen. Daarvan waren er in april pas 11 afgerond (Il Sicilia). In Hongarije kreeg het herziene plan van € 10 miljard in juli formele goedkeuring, maar betaling vereist nog altijd mijlpalen rond corruptiebestrijding, de rechterlijke macht en het EPPO, het Europees Openbaar Ministerie dat grensoverschrijdende fraude onderzoekt. Formele goedkeuring kan dus langdurig samengaan met bevroren geld (HVG, Brussels Signal).

Wie moet kiezen

Het patroon is in alle vier landen hetzelfde. Makkelijke mijlpalen, aanbestedingen en investeringsverplichtingen werden eerst afgehandeld. Zware structurele hervormingen zijn doorgeschoven naar de laatste weken. Het Europees Parlement wees al op die spanning: eind 2024 was slechts 47% van de beschikbare RRF-middelen uitbetaald, en maar 15 van de 22 rapporterende lidstaten hadden bevestigd dat het geld de eindbegunstigden had bereikt (European Parliament).

De RRF is opgezet om resultaten te betalen, geen beloften. De deadline van 31 augustus geeft dat principe tanden. Maar de Commissie kan een parlement niet laten stemmen, een rechtbank niet zichzelf laten hervormen en een rekenkamer niet sneller laten werken. Als hervormingen tekortschieten, moet de Commissie kiezen: betalingen korten of gedeeltelijke uitvoering accepteren. Roemenië, waar PSD hervormingen kan blokkeren zonder ooit iets tegen Europa te zeggen, laat zien of die keuze werkelijk bestaat.