Batterijregels remmen Europese uitrol

Europa kan grote batterijen in een paar maanden bouwen. Toestemming krijgen om ze op het net aan te sluiten, en bepalen wie betaalt voor de netcapaciteit die ze gebruiken, duurt vaak jaren. Elk land kiest daarbij zijn eigen route. Volgens een beoordeling uit 2026 van de European Climate Neutrality Observatory lopen netuitbreiding, opslag en flexibiliteit achter op de groei van hernieuwbare energie, juist omdat lidstaten afzonderlijk bepalen hoe opslag mag aansluiten en opereren (ESS News).

Eén batterij, twee uitkomsten

Een batterij wekt geen stroom op. Zij verschuift stroom in de tijd: opladen wanneer er te veel zon- of windenergie is, ontladen wanneer het aanbod tekortschiet. Daarmee wordt opslag waardevol in een elektriciteitssysteem waarin steeds meer productie niet meebeweegt met de vraag. Het EU-recht erkent dat ook. Richtlijn 2019/944 behandelt opslag als een aparte activiteit en verplicht lidstaten nieuwe spelers eerlijk te laten concurreren.

Maar dezelfde wet laat aan landen zelf over hoe batterijen worden aangesloten, welke nettarieven zij betalen en wat er gebeurt wanneer kabels vol raken. Verordening 2024/1747 bestaat omdat handel op de elektriciteitsmarkt meer stroom door een kabel kan sturen dan die fysiek aankan. Een batterij achter een zonne-overschot in een congestiegebied helpt het net. Dezelfde batterij, opladend op een plek waar het netwerk al onder druk staat omdat het prijsverschil aantrekkelijk is, maakt het probleem juist groter. De kernvraag is dus wat een batterij in het systeem mag zijn: klimaatinfrastructuur, of gewoon een extra afnemer die strijdt om schaarse netruimte.

Drie landen, drie antwoorden

Duitsland wil grote batterijen directer laten betalen voor de netcapaciteit die zij reserveren. De Bundesnetzagentur, de federale netregulator, werkt aan een herziening van de tarieven waardoor grotere producenten en opslaginstallaties vanaf 2029 kosten gaan betalen op basis van de capaciteit die zij boeken, in plaats van die kosten vooral bij huishoudens te laten landen (DIHK). Investeerders vrezen dat een rendabel opslagproject daardoor ineens marginaal wordt. Of projecten die vóór de deadline in bedrijf gaan worden ontzien, is nog niet beslist (ZfK).

Nederland voelt de kosten van vertraging al. De netcongestie is zo groot dat Utrecht vanaf juli 2026 geen nieuwe aansluitingen meer accepteert voor woningen en kleine bedrijven. Netbeheerders Liander, Enexis en Stedin hebben aggregators, bedrijven die kleine batterijen, warmtepompen en laadpalen bundelen tot één aanstuurbaar portfolio, gevraagd om 255 MW flexibel vermogen te leveren in overbelaste gebieden. Dat is ongeveer het piekverbruik van een kleine stad (Entra, NextEnergy). Huishoudens en bedrijven die hun batterij of laadpaal op afstand laten sturen, kunnen € 60 tot € 120 per kilowatt per jaar krijgen. Die vergoeding wordt betaald via de nettarieven die alle netgebruikers opbrengen (Solar Magazine). De Nederlandse les is nuchter: een batterij op de juiste netlocatie is geld waard. Dezelfde batterij elders doet niets aan het knelpunt.

Italië bouwt aan een mengvorm. Het vernieuwde raamwerk voor hernieuwbare energie neemt opslag mee in nieuwe aansluitregels en verplicht energieregulator ARERA om netcapaciteit transparanter toe te wijzen (biblus.acca.it). Tegelijk opent een hervorming van het dispatchingsysteem de markt voor balancerings- en flexibiliteitsdiensten voor batterijen, decentrale opwek en elektrische voertuigen (trilance.com). Een deel van de opslag verdient geld door prijsverschillen op de stroommarkt te verhandelen. Een ander deel wordt behandeld als geplande systeeminfrastructuur.

Wie betaalt de verkeerde keuze

Opslaginvesteerders winnen wanneer regels helder zijn en markttoegang breed is. Zij verliezen wanneer aansluitrijen, dubbele nettarieven en regulatoire onzekerheid kapitaal stilzetten. Netbeheerders krijgen meer sturingsmacht, maar ook meer druk om sneller te bouwen. Producenten van hernieuwbare energie profiteren wanneer opslag hun overschotten opneemt in plaats van dat turbines of zonneparken moeten worden afgeschakeld. Voor huishoudens hangt de uitkomst af van de tariefstructuur: als opslag prijspieken dempt en afschakelkosten verlaagt, dalen de kosten indirect. Als nettarieven stijgen om slecht geplaatste batterijen te bekostigen, betaalt de consument.

EU-recht stelt dat nettarieven eerlijk moeten zijn voor opslag en echte kosten moeten weerspiegelen (Richtlijn 2024/1711). Maar tariefontwerp, aansluitregels en het beheer van overbelaste lijnen blijven bij nationale toezichthouders liggen. Europa heeft bindende doelen voor hernieuwbare energie. Een even bindend regelboek voor opslag en netcapaciteit ontbreekt. Het Europese batterijprobleem is daardoor niet langer vooral technologisch. Het draait om de vraag of toezichthouders schaarse netruimte goed genoeg kunnen beprijzen, zodat batterijen opladen waar zij het systeem helpen, en niet alleen waar handelaren eraan verdienen.