Rheinmetall verdubbelt kruitproductie

In een dal in Opper-Beieren, waar chemische productiehallen tussen de uitlopers van de Alpen staan, begint Rheinmetall aan wat het zelf de grootste fabriek voor voortstuwingspoeder van Europa noemt. De uitbreiding in Aschau am Inn moet de productie ruim verdubbelen, van ongeveer 1.700 ton naar 4.200 ton per jaar. In 2028 moet de locatie meer dan een miljoen modulaire ladingseenheden kunnen maken (Zeit, Bloomberg). De investering raakt precies het deel van de keten waar Europa werkelijk krap zit: niet de granaatkoppen of hulzen, maar het voortstuwingsmiddel dat in de loop verbrandt en de granaat naar zijn doel duwt (Süddeutsche Zeitung). Zonder voldoende poeder blijven granaatlichamen gewoon inert metaal.

Aschau is dus echte vooruitgang. Tegelijkertijd vergroot publiek geld hier private capaciteit, zonder gepubliceerde regels over wie straks als eerste geleverd krijgt.

Wat het tekort aan voortstuwingspoeder blootlegt

In maart 2023 spraken EU-lidstaten af om één miljoen artilleriegranaten aan Oekraïne te leveren en tegelijk hun eigen uitgeputte voorraden aan te vullen (Council). Dat lukte niet. Tsjechische en Poolse berichtgeving legde de oorzaak hoger in de keten: NAVO-landen kampen met ernstige tekorten aan nitrocellulose en TNT, de chemische basis die vóór de assemblage komt (Novinky, RMF24). Aschau zit precies op dat knelpunt. De verbinding met Oekraïne bestaat overigens al: Rheinmetalls leveringen in juli 2026 zouden granaten uit Unterlüss hebben gecombineerd met DM72-voortstuwingsladingen uit Aschau en uit de zusterlocatie van Nitrochemie in het Zwitserse Wimmis (Warsight).

De EU heeft drie financieringsinstrumenten opgezet om het tekort aan te pakken. ASAP, de Act in Support of Ammunition Production, zette € 500 miljoen in om fabrieksknelpunten weg te nemen (ASAP Regulation). SAFE, aangenomen in mei 2025, voegde daar een leeninstrument van € 150 miljard voor defensie-investeringen aan toe (Council). Beide instrumenten brengen geld in beweging. Geen van beide geeft Brussel de bevoegdheid om te bepalen wie de volgende ton Rheinmetall-poeder krijgt.

Rheinmetall is immers een private onderneming. De verdeling volgt contracten en marges, niet EU- of NAVO-richtlijnen. Nationale regeringen kunnen via aanbestedingen voortstuwingspoeder kopen. De NAVO stelt doelen en coördineert. Maar niemand publiceert een prioriteitskader waaruit blijkt hoe extra productie wordt verdeeld tussen Oekraïne, nationale voorraden en bondgenootschappelijke reserves.

Verlichting en kwetsbaarheid tegelijk

Landen verwelkomen extra capaciteit en vragen zich vervolgens af wie erover beschikt.

Polen ziet de uitbreiding als daadwerkelijke verlichting, maar bouwt tegelijk een eigen buffer op. De Pionki-fabriek van Mesko beschikt na technologieoverdracht inmiddels over serieproductiecapaciteit voor modulaire voortstuwingsladingen, en het Poolse bewapeningsagentschap tekende een contract van meer dan PLN 13,5 miljard voor honderdduizenden 155mm-granaten (Milmag). Warschau wil de aanvoer wel, maar niet uit één Beiers dal.

Finland laat het andere risico zien. De Vihtavuori-poederfabriek, gerund door Nammo, kreeg te maken met een ongeval waardoor een uitbreidingsproject werd onderbroken (Yle). Ook bevriende binnenlandse capaciteit kan door één veiligheidsincident stilvallen. De Europese productie van voortstuwingspoeder blijft geconcentreerd bij drie bedrijven: Rheinmetall, Eurenco en Nammo. Extra Beierse capaciteit vermindert de schaarste, maar vergroot tegelijk de afhankelijkheid van een zeer korte lijst producenten.

Verder terug in de keten maakt de chemie die concentratie nog problematischer. Nitrocellulose, gemaakt uit katoenlinters, blijft volgens berichtgeving een beperking die één poederfabriek niet kan oplossen. Een vollere toeleveringsketen vraagt om investeringen onder het niveau van de fabrieksvloer: grondstoffen, chemische precursoren, opleiding van personeel. In de EU-financieringsaankondigingen is daarvan weinig zichtbaar.

Publiek geld, private verdeling

Aschau pakt het juiste knelpunt aan, maar binnen drie grenzen. De volledige capaciteit komt pas in 2028 beschikbaar, te laat voor het huidige tekort op het Oekraïense slagveld. Drie private producenten blijven goed voor het grootste deel van Europa's poederproductie. En EU- en NAVO-instellingen publiceren wel munitiedoelen, maar nog altijd geen gecontroleerde uitsplitsingen per component: poeder, ontstekers, TNT, ladingmodules.

Het verantwoordingsgat ligt bij regeringen. Geen enkel defensieministerie van een lidstaat en geen enkele EU-instelling heeft regels gepubliceerd waaruit blijkt wie voorrang krijgt zodra de productie opschaalt. Zolang dat ontbreekt, vergroot publiek geld private capaciteit zonder aan te tonen dat er publieke controle tegenover staat.