Rheinmetall neemt controle over DOK-ING

Rheinmetall heeft 51% van de zeggenschap genomen in DOK-ING, de Kroatische specialist in onbemande grondvoertuigen en mijnruimingsrobots (Hrvatski izvoznici, Rheinmetall). Een meerderheidsbelang betekent doorgaans controle over de raad van bestuur, de strategische koers en het exportbeleid. Zagreb presenteerde de overname als het begin van een "Europees centrum voor onbemande systemen". Maar de eigendomsverhouding geeft Rheinmetall de beslissende stem, terwijl uit openbare stukken niet blijkt welke waarborgen die controle beperken.

Wat Rheinmetall binnenhaalt

Het kernproduct van DOK-ING is de Komodo, een zwaar hybride platform dat is ontworpen als modulaire basis voor vuursteun, verkenning, logistiek en mijnruiming (Biz Srbija). Oprichter Vjekoslav Majetić houdt 49%. De nieuwe onderneming, omgedoopt tot Rheinmetall Unmanned Vehicles en gevestigd in Zagreb, wordt ingepast in een productfamilie die al pantservoertuigen, munitie en luchtverdedigingssystemen omvat. Rheinmetall brengt de Kroatische technologie dus onder in zijn eigen industriële structuur.

Topman Armin Papperger beloofde bij de presentatie in Zagreb blijvende investeringen (tportal.hr). Volgens hem zal Rheinmetall de eerdere omzet van DOK-ING ten minste verdubbelen en nieuwe banen creëren. Kroatische media gingen verder en meldden geplande uitgaven van honderden miljoenen euro's. Die bedragen zijn vooralsnog niet bevestigd in gepubliceerde documenten van Rheinmetall en evenmin onafhankelijk vastgesteld (Jutarnji list).

Een regionale toeleveringsketen onder één dak

Zet DOK-ING naast de bestaande positie van Rheinmetall in de regio, en losse contracten beginnen te lijken op een toeleveringsketen die één bedrijf kan sturen. In Roemenië heeft Rheinmetall een pakket binnengehaald voor voertuigen, luchtverdediging en munitie dat wordt geraamd op ongeveer € 5,7 mrd, met leveringen tot 2028-2030 (DefenseRomania). Alleen al het luchtverdedigingsdeel komt boven € 1,4 mrd uit (Adevărul).

Voeg daar een Kroatische dochter voor onbemande voertuigen aan toe, en toekomstige aanbestedingen volgen al snel het bestaande spoor. Het mechanisme is concreet: opleidingsprogramma's, onderhoudscontracten, reserveonderdelen, software-updates en certificeringsnormen trekken allemaal richting de zittende leverancier. Overstappen betekent bemanningen opnieuw trainen, logistieke ketens opnieuw opbouwen en interoperabiliteit opnieuw laten certificeren. Elk contract verhoogt zo de overstapkosten voor het volgende. Zo werkt defensie-industriële lock-in.

Italië onderhandelde harder

De scherpste maatstaf voor de Kroatische positie is de deal die Italië met hetzelfde bedrijf sloot. Toen de Italiaanse defensiegroep Leonardo met Rheinmetall ging samenwerken op landvoertuigen, bedong Rome een 50-50 joint venture, juridisch gevestigd in Rome en operationeel in La Spezia, met 60% van de productieactiviteiten gepland in Italië (Leonardo). Kroatië kreeg een 51-49-verhouding in het voordeel van Rheinmetall, zonder openbaar vastgelegde ondergrens voor werkverdeling of waarborgen voor exportcontrole.

Italië bracht een nationale kampioen mee, bestaande productielijnen en politiek gewicht in Brussel. Kroatië bracht een specialistisch bedrijf en urgentie. De voorwaarden weerspiegelen dat verschil in onderhandelingsmacht. Joint ventures waarin geen van beide partijen volledige controle heeft, bewegen traag. Dat geldt ook voor de Frans-Duitse landmachtgroep KNDS, waarvan de geplande beursgang onlangs werd uitgesteld vanwege twijfels over de industriële opschaling (Zonebourse). Meerderheidsovernames zijn eenvoudiger en sneller rond.

Wie Kroatië een antwoord verschuldigd is

Het openbare dossier maakt duidelijk waarom Rheinmetall DOK-ING wilde hebben. Het maakt niet duidelijk of de intellectuele eigendom van het bedrijf in betekenisvolle zin in Kroatië blijft, of dat exportbesluiten straks in Zagreb of Düsseldorf worden genomen. In de hier aangehaalde berichtgeving is geen openbaar bewijs te vinden van Kroatische FDI-screening, parlementair debat of mededingingstoetsing rond de transactie (Rheinmetall). FDI-screening is het proces waarmee regeringen buitenlandse zeggenschap over strategische bedrijven beoordelen.

De Europese defensie-uitgaven lopen op. Landen zonder grote nationale kampioen krijgen in vrijwel elke deal een hardere versie van dezelfde keuze voorgelegd: integreren in het productie- en onderhoudsnetwerk van één bedrijf, of waarborgen bedingen die lokale controle behouden over wat wordt gebouwd, verkocht en uitgevoerd. De Kroatische regering verdedigt het etiket van Europees centrum. Zij heeft nog niet laten zien welke waarborgen dat etiket waarmaken.