Rijnvracht verdrievoudigt bij Kaub

Een binnenvaartschip dat deze week langs Kaub op de Midden-Rijn vaart, vervoert nog ongeveer een derde van wat het een maand geleden kon meenemen. De rivier is niet afgesloten. Maar bij de huidige waterstand is de economische bruikbaarheid ervan scherp gedaald: op de corridor van Rotterdam naar de chemiecomplexen, staalfabrieken en brandstofdepots in West-Duitsland, Oost-Frankrijk en Luxemburg zijn de vrachtkosten verdrievoudigd.

Hetzelfde schip vaart, maar levert veel minder af

Bij Kaub, het bekendste commerciële knelpunt tussen de Noordzeehavens en het Duitse industriehart, stond de peilschaal begin augustus op ongeveer 23–24 cm. Op 5 augustus werd een recordstand van 19 cm gemeten (Pegelonline). Zo'n peilstand geeft de waterhoogte aan op een vast meetpunt, niet de beschikbare diepte in de hele vaargeul. Zakt het water bij een knelpunt als Kaub, dan moeten schepen lading laten staan om hoger in het water te liggen en de rivierbodem niet te raken.

Dat capaciteitsverlies loopt snel op. Volgens Koninklijke Binnenvaart Nederland kan elke 10 cm minder diepte sommige schepen ongeveer 100 ton laadvermogen kosten (Trouw). In Rotterdam daalde de beladingsgraad van binnenvaartschepen van circa 70% naar 30–35% van de capaciteit. De haven kreeg ongeveer 100 extra scheepsaanlopen per week, maar het totale Rijnvolume bleef toch meer dan 10% onder normaal (Transport Online, WNL). Meer schepen vervoeren dus minder lading, tegen hogere kosten per ton.

Voor tankvaart op de route Rotterdam-Karlsruhe zouden de vrachtkosten zijn verdrievoudigd: van ongeveer € 45 per ton eind juni naar circa € 150 (RFI, Le Marin).

Het ladingverlies raakt ook andere landen

BASF-topman Markus Kamieth waarschuwde eind juli dat de lage waterstand tot producttekorten kon leiden op het complex in Ludwigshafen, dat direct aan de Rijn ligt en afhankelijk is van continue aanvoer over water. Het bedrijf kondigde voor meerdere productlijnen force majeure af, een juridische melding aan klanten dat het contracten niet kan nakomen door omstandigheden buiten zijn controle (Breakbulk). Duitse deelstaten, waaronder Baden-Württemberg en Beieren, hieven rijverboden voor vrachtwagens op zondag op om het wegvervoer gaten te laten vullen (Onvista).

Een knelpunt op de Duitse Rijn verdunt de lading al ruim voordat die buurlanden bereikt. In Luxemburg kwamen binnenvaartschepen in de Moezelhaven van Mertert aan met slechts 450–500 ton lading op schepen die voor 2.000 ton zijn gebouwd, ongeveer 25% van hun capaciteit, omdat de Rijn stroomopwaarts al tot afladen had gedwongen (RTL Infos, Luxtoday). In de Elzas krijgen Franse terminals met dezelfde beperking te maken, bepaald door de waterstand bij Kaub, honderden kilometers verderop. De belangrijkste route over land helpt overigens ook niet: expediteur Kuehne+Nagel meldde dat het spoor tussen Troisdorf en Wiesbaden tegelijk wegens onderhoud is gesloten (Kuehne+Nagel).

Wie betaalt als de rivier krimpt

Extra vrachtwagens op zondag laten rijden of lading naar het spoor omleiden zijn logische crisismaatregelen. Ze beschermen stromen die geen vertraging verdragen: een brandstofdepot met lage voorraad, een chemiefabriek die dicht tegen een productiestop aan zit. Maar ze vervangen de verloren capaciteit niet. Als één binnenvaartschip 1.000 ton lading moet laten staan, zijn ongeveer 40 zware vrachtwagens nodig voor hetzelfde volume. Vermenigvuldig dat over de hele corridor en de rekensom loopt vast. Weg en spoor zijn middelen om schaarste te verdelen, geen echte vervanging.

De verliezers zitten in een beperkt aantal sectoren: chemie, olieproducten, staal, ertsen, bouwmaterialen, meststoffen en graan. Het gaat om zware goederen met lage marges, waarvan het bedrijfsmodel juist leunt op goedkoop riviertransport (Destatis, Eurostat). Huishoudens merken dat later pas, via hogere producentenkosten en vertraagde leveringen.

Deze droogte laat zien dat het Rijnprobleem niet om bevaarbaarheid draait, maar om capaciteit. Europa kan daar een paar dagen omheen improviseren. Een hele zomer lang wegtransport inzetten als noodoplossing werkt niet.