Roemenië vraagt NATO-radars na havenexplosie

Eerder deze maand ontplofte een drone in de Roemeense haven van Constanta. Het strafrechtelijk onderzoek loopt nog: een ongeluk, navigatiefout, neveneffect van elektronische oorlogsvoering of gerichte aanval zijn nog niet uitgesloten. De Roemeense president Nicusor Dan bevestigde dat er gesprekken lopen met Oekraïense functionarissen, maar wees publiekelijk geen schuldige aan.

Wat de explosie blootlegde, is duidelijker. Constanta is een van de Zwarte Zee-poorten van de Solidarity Lanes, de transportroutes die Brussel in 2022 opzette om Oekraïens graan en andere goederen te laten doorstromen nadat Rusland de normale handelsroutes had verstoord (European Commission). Een object uit de oorlog bereikte een logistiek knooppunt waar Europa op leunt. Tegelijk is niet helder welke publieke gezagsketen het had moeten detecteren, classificeren of tegenhouden.

Het Gat Tussen De Radars

Roemenië beschikt over antidrone-systemen die zijn ontworpen voor dreigingen in de lucht. Enkele weken eerder zou zo'n systeem nog een vliegende drone hebben onderschept. Daarnaast houden de Roemeense marine en havenautoriteiten via kustsurveillance schepen boven een bepaalde omvang in de gaten. Een onbemand oppervlaktevaartuig, een kleine op afstand bestuurde boot die explosieven kan vervoeren, past in geen van beide systemen goed. Te maritiem voor luchtverdediging. Te klein voor conventionele scheepsbewaking.

GPS-storing is in de Zwarte Zeeregio ruim gedocumenteerd (GPSJam). Of jamming of spoofing dit specifieke vaartuig van koers heeft gebracht, staat niet vast. Maar het defensiegat bestaat los van de oorzaak. Deze systemen zijn immers gebouwd voor verschillende dreigingen, terwijl deze dreiging precies ertussen viel.

Roemenië heeft de NAVO inmiddels gevraagd om tijdelijke inzet van radar- en antidronecapaciteit langs de kust (24chasa). Dat verzoek laat zien waar het probleem zit: tussen havenregels voor vredestijd en oorlogsobjecten die afdrijven of worden gestuurd naar geallieerde wateren waarvoor geen enkel nationaal systeem afzonderlijk is ontworpen.

Wie Bewaakt De Haven?

De gezagsketen voor de bescherming van een haven als Constanta loopt via minstens vier lagen. Geen daarvan bezit het hele probleem.

Eerst is er de havenautoriteit, die commerciële operaties en basisbeveiliging van faciliteiten beheert. Daarboven behandelt het Roemeense leger (kustwacht, marine, luchtverdediging) territoriale dreigingen, maar elke tak kijkt naar een ander domein en reageert via een eigen commandostructuur. Een drone vanaf zee die havenwater binnenvaart, kan daardoor tussen alle drie terechtkomen.

EU-recht verplicht lidstaten om havenfaciliteiten en kritieke infrastructuur te beveiligen, waaronder transportcorridors (Directive (EU) 2022/2557, Council). De maritiemeveiligheidsstrategie van de EU voegt kaders toe voor samenwerking rond surveillance en cyberrisico's (European Commission). Maar Brussel stelt normen en financiert verbeteringen. Het zet geen mensen in havens en bedient geen radars.

De NAVO werkt volgens een andere logica. Onder artikel 4 van het Noord-Atlantisch Verdrag kan een bondgenoot overleg vragen wanneer hij een veiligheidsdreiging ziet, een stap voor onduidelijke situaties onder de collectieveverdedigingsdrempel van artikel 5 (NATO). Bulgarije, Roemenië en Turkije, de drie NAVO-bondgenoten met een Zwarte Zeekust, hebben al een gezamenlijke mijnenbestrijdingsgroep opgezet die door de NAVO operationeel is geactiveerd (NATO MARCOM). Die inzet richt zich op mijnen, niet op drones. Toch maakt zij duidelijk dat frontlijnstaten weten dat de oorlog fysieke risico's hun wateren in duwt.

Daarna komen de commerciële partijen: verzekeraars die risico's indelen en rederijen die lading omleiden. Voor zover bekend heeft geen van beide tot nu toe de procedures voor Constanta publiekelijk aangepast.

De EU heeft Russische schendingen van geallieerd luchtruim in de regio veroordeeld (EEAS). Analisten die de NAVO-aanpak van grijzezonedreigingen bestuderen, wijzen erop dat bondgenootschappelijke procedures het best werken wanneer bondgenoten weten wat er is gebeurd. Incidenten die zich niet netjes laten indelen, zetten het hele systeem onder spanning (CEPA).

De Volgende Keer

Constanta doet ertoe omdat de EU de haven heeft aangewezen als logistieke corridor in oorlogstijd. Europa zette die routes snel op om de Oekraïense economie overeind te houden, sneller dan het duidelijk maakte hoe zulke routes moeten worden verdedigd tegen dreigingen die tussen bestaande detectiesystemen vallen. De open vraag komt terug bij het volgende incident: als opnieuw een maritiem object een Europese haven bereikt die verbonden is met de Oekraïense oorlogseconomie, de toedracht nog onduidelijk is en lucht- en zeeverdediging nog steeds onder verschillende commando's vallen, wie beslist dan snel genoeg of de haven openblijft, sluit of om hulp vraagt?