Roemenië baggert voor kernstroom

De twee kernreactoren van Cernavodă liggen sinds half augustus stil. De Roemeense regering probeert ze nu weer aan de praat te krijgen door de rivierbodem van de Donau fysiek te veranderen. Werklieden brengen onderwaterrotsen tot ontploffing en laten extra water uit stuwmeren vrij, zodat er genoeg stroming richting de koelwaterinlaat van de centrale gaat. De rekening voor het vervangen van 1,4 GW goedkope, stabiele stroom, die normaal dag en nacht draait, komt terecht bij importeurs, industriële afnemers en elektriciteitsmarkten in de hele regio (World Nuclear Association).

Hoe een rivier een reactor stillegt

Cernavodă levert ongeveer een vijfde van de Roemeense elektriciteit (World Nuclear Association). De centrale werkt zoals elke kerncentrale: de reactor verhit water tot stoom, die stoom drijft turbines aan, en daarna koelt de Donau de stoom weer af tot water, zodat de cyclus opnieuw kan beginnen. Zakt de rivier te ver voor de inlaatpompen, dan stopt de productie. Dat is geen veiligheidsprobleem. Er is simpelweg te weinig koelwater.

Reactor 1 ging op 28 juli van het net. Reactor 2 volgde op 13 augustus, nadat het debiet bij Baziaș was gedaald tot ongeveer 1.350 m³/s, grofweg een derde van het normale augustusgemiddelde (Agerpres, Digi24). Romeo Urjan van Nuclearelectrica zei tegen de BBC dat hij binnen tien dagen geen herstart verwachtte (BBC). Roemeense media meldden op 21 augustus dat een herstart vóór september onwaarschijnlijk leek (Recorder).

Eerdere noodwerkzaamheden, waaronder onderwaterexplosies en met stenen gevulde duwbakken, leverden ongeveer 8 cm extra waterpeil op. Reactor 2 kon daardoor nog negen dagen doordraaien voordat ook die moest stoppen (HotNews). Op 22 augustus keurde het Roemeense noodcomité een nieuwe ronde goed: meer baggerwerk, plus vijf dagen lang extra water uit Olt-stuwmeren, met 50 m³/s (Agerpres, News.ro). Elke lozing uit een stuwmeer gebruikt water dat anders beschikbaar was geweest voor irrigatie of waterkracht stroomafwaarts. Roemenië koopt tijd met de marges in zijn infrastructuur; de droogte lost het daarmee niet op.

Wie betaalt voor de ontbrekende stroom

Het licht bleef aan. Dat betekent niet dat de vervangende stroom goedkoop was. Op de eerste avond zonder kernenergie dekten importen op de piek ongeveer 1.839 MW, of 27,4% van het verbruik (Curs de Guvernare). De day-aheadprijzen op de OPCOM-beurs, waar stroom voor levering op de volgende dag wordt gekocht, kwamen tijdens de avondpiek van 13 augustus boven 1.700 lei/MWh uit (Gândul). Roemenië startte bovendien een koleneenheid van ~300 MW in Rovinari opnieuw op om minder afhankelijk te zijn van die importen (Romania Insider).

Nuclearelectrica beriep zich op overmacht, juridisch de claim dat een uitzonderlijke gebeurtenis contractuele levering onmogelijk maakt, en waarschuwde klanten dat het mogelijk niet aan leveringsverplichtingen kon voldoen (ZF). Grote industriële verbruikers dragen de volgende risicolaag. Het Roemeense noodkader maakt het immers mogelijk om de industriële vraag te beperken en exporten op te schorten als dat nodig is (Balkan Green Energy News).

De winnaars zijn de partijen die stroom kunnen verkopen. Bulgaarse en Hongaarse handelaren vroegen 3.500–4.000 MW aan grensoverschrijdende capaciteit aan, dus het recht om elektriciteit via interconnectoren te verplaatsen, terwijl de Roemeense en Hongaarse kernproductie terugviel. Daardoor werd de Bulgaarse kerncentrale Kozloduy tijdelijk een van de waardevolste producenten in de regio (Mediapool). Op 17 augustus liepen de regionale day-aheadprijzen uiteen van € 153/MWh in Griekenland tot € 173/MWh in Roemenië en ongeveer € 184/MWh in Hongarije (Newmoney).

Dezelfde droogte, andere grenzen

De Hongaarse centrale Paks laat dezelfde natuurkunde zien. MVM begon op 27 juli de productie te verlagen toen de Donaumeter -106 cm aangaf; op 2 augustus draaide nog maar één van de acht turbogeneratoren (MVM Paks, MVM Paks). De dagelijkse netto-importrekening van Hongarije steeg van ongeveer HUF 0,6 miljard eind juli naar bijna HUF 4 miljard begin augustus (Telex/G7). In Frankrijk bleek uit een analyse van EDF-data door Le Monde dat milieubeperkingen op 16 augustus piekten op 12,8 GW aan niet-beschikbare nucleaire capaciteit (Le Monde).

Elk land vond een noodoplossing: baggeren, kolencentrales herstarten, stuwmeren aanspreken, importeren. De Roemeense kolenherstart botst wel met afspraken uit het EU-herstelfonds om juist die centrales te sluiten; Boekarest heeft de Europese Commissie al laten weten dat het die sluitingen wil uitstellen (HotNews). De Electricity Coordination Group van de Commissie stelde dat het bredere systeem stabiel bleef (European Commission). Het Europese stroomnet kan zo'n klimaatschok dus opvangen, maar alleen door meer te betalen voor importen, kolen, gas en schaarse interconnectorcapaciteit. Elke reparatie trekt aan andermans stuwmeer, kolenruimte of exportoverschot.