Roemenië dreigt EU-miljarden te verliezen

Het Roemeense parlement heeft tot 31 augustus om zes hervormingswetten aan te nemen. Lukt dat niet, dan kan de Europese Commissie het resterende deel van Roemeniës geld uit de Recovery and Resilience Facility (RRF) bevriezen. Dat coronafonds betaalt lidstaten subsidies en leningen uit, maar alleen tegenover gecontroleerde hervormingen. De harde einddatum geldt voor alle EU-landen. Roemeniës probleem is specifieker: juist de politiek moeilijkste hervormingen zijn tot het einde blijven liggen.

Geld voor bewijs

De RRF werkt in feite als een prestatiecontract. Volgens Verordening 2021/241 mag de Commissie een betaling geheel of gedeeltelijk opschorten als afgesproken mijlpalen "onvolledig of onbevredigend" zijn. Nationale wetgeving geldt daarbij als bewijs. Wijzigt het parlement een wet zo dat die niet meer overeenkomt met wat met Brussel is afgesproken, dan kan de mijlpaal alsnog mislukken.

Twee van de zes wetsvoorstellen haalden op 1 juli de Senaat al niet, met drie stemmen verschil. Interim-premier Ilie Bolojan reageerde op 15 juli met de waarschuwing dat ook aangenomen wetten nog door de Commissie moeten worden bevestigd. Een wet aannemen is dus nodig. De juiste versie aannemen is wat het geld vrijmaakt.

De zes wetten gaan over beloning in de publieke sector, integriteitsregels bij ANI, het Roemeense anticorruptieagentschap, ruimtelijke ordening, decarbonisatie, loopbanen in de ambtenarij en prikkels voor belastinginning (Romania Insider, RRI). Elk voorstel schuift kosten door naar een herkenbare groep. Ambtenaren krijgen te maken met een herzien loongebouw. Bestuurders worden scherper gecontroleerd op belangenverstrengeling. Energiebedrijven moeten voldoen aan strengere decarbonisatie-eisen.

Wie iets moet inleveren — en wie het geld nodig heeft

De groepen die die kosten moeten dragen, zijn niet dezelfde gemeenten en instellingen die op de financiering wachten. Meer dan 5.300 contracten voor lokale scholen, ziekenhuizen en gemeentelijke infrastructuur hangen af van verdere RRF-betalingen. Minister van Ontwikkeling Cseke Attila verlengde de projectdeadlines tot 30 augustus, met de waarschuwing dat er geen nieuwe verlenging komt. Roemenië ontving op 23 juni al een vierde tranche van € 2,25 miljard. Wat nog resteert, hangt volledig af van wat het parlement nu doet.

PSD, de grootste coalitiepartij, werkt met vakbonden aan amendementen om de loonwet te verzachten. Binnenlands is dat logisch: vakbonden zijn er immers om publieke werknemers te beschermen. Maar elk amendement dat de kern verandert van wat Roemenië aan Brussel heeft beloofd, vergroot precies het risico waarvoor Bolojan waarschuwde: afwijzing door de Commissie.

Verliest Roemenië de subsidies, dan kan het gat niet zomaar met extra leningen worden gevuld. Het land valt al onder een buitensporigtekortprocedure, het EU-traject voor regeringen die boven de begrotingsgrenzen uitgeven. Brussel dringt er juist op aan dat Roemenië zijn begrotingstekort verkleint. Meer lenen zou hetzelfde probleem vergroten dat de EU het land nu wil laten oplossen.

De Commissie kan in één besluit betalen én inhouden

Spanje laat zien hoe dit in de praktijk werkt. De Commissie keurde Spanje’s zesde betaling van bruto € 7,021 miljard goed, gaf € 302 miljoen vrij dat eerder was ingehouden, en hield tegelijk € 537 miljoen vast voor drie niet-gehaalde doelstellingen. Voorwaardelijkheid is dus geen alles-of-nietsmechanisme. De Commissie beloont gecontroleerde hervormingen en houdt geld in voor onafgemaakte onderdelen, desnoods in hetzelfde besluit.

Roemenië kwam de eerste RRF-jaren door met de minder omstreden stappen: aanbestedingen, investeringsuitgaven en het opstarten van projecten. De politiek dure hervormingen zijn voor het laatst bewaard. Het probleem is inmiddels niet meer of Roemenië projecten kan vinden voor EU-geld. Het moet nu snel bewijzen dat de coalitie hervormingen kan aannemen zonder de beloften weg te amenderen waarvoor Brussel betaalt.