Roemenië moet integriteitswet verdedigen

De Europese Commissie wil van Roemenië weten hoe een omstreden bepaling in de nieuwe integriteitswet zich verhoudt tot drie EU-rechtsbeginselen: of Boekarest gedrag achteraf bestraft, of de sanctie in verhouding staat tot de overtreding, en of ambtsdragers redelijkerwijs konden voorzien wat de gevolgen zouden zijn. Het verzoek kwam op 2 september van het directoraat-generaal Justitie van de Commissie. Roemenië heeft twee weken om te antwoorden (RFI, Digi24).

Daarmee heeft de Commissie de bepaling uit de sfeer van de politieke rel gehaald en in de betaaltoets geplaatst. Het Roemeense antwoord gaat rechtstreeks meewegen bij de beoordeling van de zesde en laatste betalingsaanvraag uit de Recovery and Resilience Facility, het EU-herstelfonds dat regeringen pas uitbetaalt nadat afgesproken hervormingen zijn uitgevoerd.

Een hervorming die een gevecht werd

Het Roemeense parlement nam Wet 180/2026 op 26 augustus aan, drie dagen voor een harde deadline voor mijlpalen uit het herstelplan (Europa FM). De wet legt een strakkere koppeling tussen een definitieve vaststelling door ANI, de Roemeense integriteitswaakhond voor vermogensverklaringen en belangenconflicten, en het verlies van een ambt. Op zichzelf dicht dat een reëel gat: ANI had ambtsdragers geïdentificeerd tegen wie definitieve uitspraken wegens belangenverstrengeling lagen, maar die toch bleven zitten omdat het oude kader hen alleen uitsloot van toekomstige functies, niet van hun huidige mandaat (Juridice, Stiripesurse).

De bepaling die de hervorming politiek explosief maakte, is het zogeheten Fritz-amendement. Die past de nieuwe regel voor beëindiging van een mandaat met terugwerkende werking toe: functionarissen met definitieve vaststellingen van vóór de inwerkingtreding van de wet verliezen hun functie 30 dagen na die inwerkingtreding (Agerpres). Volgens ANI vallen nu 55 ambtsdragers onder de bepaling, onder wie 10 burgemeesters (Agerpres). De politieke naam verwijst naar het bekendste doelwit: Dominic Fritz, de in Duitsland geboren burgemeester van Timișoara en leider van de USR-partij. In juni bevestigde het Roemeense Hooggerechtshof een belangenconflictvaststelling tegen hem (HotNews).

Het Roemeense Constitutionele Hof hield de terugwerkende bepaling overeind. De redenering was dat de wet regelt wat er vervolgens gebeurt met iemand bij wie al een overtreding is vastgesteld, en dus niet met terugwerkende kracht het oorspronkelijke gedrag strafbaar maakt (Gandul). President Nicușor Dan ondertekende de wet daarna toch, hoewel hij publiekelijk zei het oneens te zijn met het amendement. Hij wilde de middelen uit het herstelfonds niet in gevaar brengen (Agerpres, Sintact).

Waar de druk vandaan komt

Twee fractieleiders in het Europees Parlement, EVP-voorzitter Manfred Weber en Renew-leider Valérie Hayer, vroegen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen om de bepaling als een kwestie van EU-rechten te behandelen. Volgens hen raakt het amendement aan het verdragsrecht van EU-burgers om zich in elke lidstaat kandidaat te stellen bij lokale verkiezingen (Agerpres, FAZ). De Commissie hield haar antwoord procedureel: de wet wordt beoordeeld als onderdeel van de laatste betalingsaanvraag, die deze maand wordt verwacht (ActMedia, G4Media).

De geldvraag

In koppen is € 770 miljoen opgehangen aan het Fritz-amendement. Dat bedrag klopt, maar de koppeling is verkeerd. Interim-premier Ilie Bolojan verbond het verlies aan de loonwethervorming die het parlement niet voor de deadline van 31 augustus aannam (HotNews). Het gaat om de volledige laatste subsidiebetaling aan Roemenië, verspreid over meerdere mijlpalen, niet om één bepaling (EU Perspectives). In de openbare Commissiedocumenten die voor dit stuk zijn geraadpleegd, wordt dat bedrag niet uitsluitend aan de integriteitshervorming gekoppeld.

Toch kan de integriteitswet wel degelijk geld kosten. Onder de regels van het herstelfonds kan Brussel het relevante deel van de laatste tranche inhouden als het oordeelt dat de wet de hervorming ondergraaft die zij juist moest afronden (Verordening 2021/241). Het Roemeense antwoord van de komende twee weken wordt dus het bewijsstuk waarmee de Commissie bepaalt of de integriteitsmijlpaal is gehaald. Brussel kijkt inmiddels niet alleen meer of de wet op tijd is aangenomen, maar wat zij in de praktijk doet.