Roemenië pauzeert modulair reactorplan

Kleine modulaire reactoren zijn het nucleaire antwoord op een vrij eenvoudige vraag: wat gebeurt er als je niet één enorme, op maat gemaakte centrale bouwt voor miljarden, maar kleinere eenheden in een fabriek produceert en naar de bouwlocatie brengt? Het verschil lijkt op dat tussen het met de hand bouwen van een cruiseschip en het seriematig maken van een vloot identieke veerboten. Elke veerboot is eenvoudiger. De tiende komt sneller en goedkoper van de lijn dan de eerste. Precies die gedachte heeft SMR's al tien jaar tot het meest besproken idee in kernenergie gemaakt.

Het Roemeense project in Doicești moest aantonen dat dit model ook in Europa werkt. Voorlopig laat het vooral zien dat het moeilijkste deel weinig met reactorfysica te maken heeft. Het probleem is financieel: de kosten dalen pas door herhaling, maar iemand moet wel de dure eerste eenheid betalen voordat die herhaling kan beginnen.

De eerste veerboot is altijd het duurst

Het plan voor Doicești voorzag in zes kleine reactormodules op het terrein van een voormalige kolencentrale. Elke module zou 77 megawatt elektriciteit leveren, samen genoeg om een middelgrote stad continu van stroom te voorzien (Economica). De Amerikaanse ontwikkelaar NuScale heeft als eerste een Amerikaanse ontwerpgoedkeuring voor een SMR gekregen. De veiligheidsbeoordeling is dus door de toezichthouder gekomen (NRC). De technologie is met andere woorden niet het knelpunt.

Het geld is dat wel. Roemenië wilde een verstandige bescherming inbouwen: eerst één module kopen, kijken of die doet wat is beloofd, en daarna pas de andere vijf bestellen. Volgens Roemeense berichtgeving ging NuScale niet akkoord met die verdeling van het risico, waardoor de raamovereenkomst ongetekend bleef (HotNews). Amerikaanse financiering van ongeveer $7 miljard zou via exportkredietinstellingen beschikbaar zijn geweest, maar alleen met een garantie van de Roemeense staat. Die kwam er niet (Adevărul).

Op 15 juli stemmen de aandeelhouders van Nuclearelectrica over de vraag of de oorspronkelijke projectstrategie nog houdbaar is. Voorwaarden die waren gekoppeld aan een investeringsbesluit in februari 2026 zijn niet vóór de deadline in juni gehaald (BVB/SNN). De stemming kan leiden tot nieuwe contractvoorwaarden, een andere technologiepartner of een herontwerp van het project (Bursa). Een annulering is het niet. Maar dat Europa's verst gevorderde SMR-project de voorwaarden opnieuw moet bekijken, zegt veel over de afstand tussen nucleaire ambitie en financierbaarheid.

Voor NuScale is dit overigens niet de eerste tegenvaller. Het eerdere vlaggenschipproject in Idaho werd geschrapt nadat de kosten opliepen en te weinig elektriciteitsbedrijven zich als afnemer meldden (ANS). De vergunning bewees dat het ontwerp veilig was. Zij bewees niet dat iemand het ook kan bouwen tegen een prijs die klanten accepteren.

Wat dat op de stroomrekening zou betekenen

Een onafhankelijke Roemeense analyse schatte alleen al het bouw- en terugverdieningsdeel van de stroomprijs uit Doicești op ongeveer €244 per megawattuur. Met operationele kosten erbij zou dat oplopen tot circa €276/MWh (Romania Military). Dat is een externe raming, geen officieel tarief. Ter vergelijking: grootschalige zonne- en windparken in Europa komen per eenheid energie vaak veel lager uit, al leveren zij zonder batterijen of reservecapaciteit natuurlijk niet dezelfde constante stroom (Lazard).

De Roemeense interim-premier Ilie Bolojan heeft publiekelijk vragen gesteld bij de uitgaven die al zijn vastgelegd: ongeveer $240 miljoen is uitgegeven, terwijl nog eens $600 miljoen nodig kan zijn voor alleen de fase vóór de bouw (Adevărul, ZF).

Elke Europese SMR loopt tegen dezelfde vraag aan

Roemenië staat hierin niet alleen. In heel Europa ontwerpen landen die SMR's willen bouwen een vorm van publieke financiële bescherming, omdat geen private investeerder het volledige risico wil dragen van een reactortype dat nog nooit commercieel heeft gedraaid.

Polen kiest de meest expliciete route. Orlen Synthos Green Energy heeft een aanvraag ingediend voor wat het bedrijf de eerste Europese Contract for Difference voor SMR's noemt, goed voor 14 reactoren (OSGE). Zo'n contract is een publieke garantie: zakt de elektriciteitsprijs onder een afgesproken bodem, dan vult de overheid het verschil aan. Daarmee erkent Polen openlijk dat SMR-stroom voorlopig niet op de vrije markt kan concurreren. Zweden gaat nog verder. De staat neemt een belang van 60% in het nucleaire Videberg-project en heeft toezichthouders opgedragen instrumenten te ontwerpen voor langjarige prijsafdekking die binnen de EU-regels passen (Swedish government). Tsjechië koppelt zijn plannen met Rolls-Royce SMR aan binnenlandse industriële deelname en staatssteun, al blijven de financiële voorwaarden vaag (World Nuclear News).

Het patroon is duidelijk: nog geen enkel Europees land heeft een manier gevonden om eerste SMR's op zuivere marktvoorwaarden te financieren.

De herbeoordeling van Doicești bewijst niet dat kleine reactoren kansloos zijn. Zij laat wel zien waar de volgende test ligt: kunnen overheden contracten maken die de eerste centrale financierbaar maken, zonder de kosten te verstoppen voor de huishoudens en bedrijven die decennia lang de stroomrekening betalen? De logica van de veerbootvloot kan nog steeds werken. Maar ook de eerste veerboot heeft een koper nodig.