Roemenië riskeert €100 miljoen voor kolen

Roemenië houdt drie bruinkoolcentrales langer open dan het Brussel had beloofd in ruil voor geld uit het Europese herstelfonds. De sluitingsdatum lag op 31 augustus 2026. Op 28 augustus keurde de regering een memorandum goed waardoor Craiova 1 en 2 tot medio 2027 kunnen blijven draaien, en Turceni 5 tot begin 2028 (Libertatea, Spotmedia). Diezelfde dag verklaarde de Portugese minister Castro Almeida dat het Portugese herstelplan "volledig afgerond" is (Observador, RTP). Hetzelfde programma, dezelfde deadline, twee tegenovergestelde uitkomsten.

Hoe het RRF betaalt, en waarom timing nu telt

Het RRF, de Recovery and Resilience Facility, is het Europese uitgavenprogramma na de pandemie, goed voor honderden miljarden euro's in de lidstaten. Het werkt niet als een declaratiesysteem. Regeringen spreken vooraf concrete hervormingen en investeringen af. Pas als zij aantonen dat die zijn uitgevoerd, volgt de uitbetaling (EUR-Lex, Council of the EU). Roemenië beloofde een wet die de uitfasering van kolen vastlegt, plus de daadwerkelijke sluiting van kolen- en bruinkoolcapaciteit uiterlijk op 31 augustus 2026 (Agerpres).

Roemenië heeft beide afspraken geschonden. In augustus nam het parlement amendementen aan waardoor koleneenheden pas mogen sluiten nadat vervangende koolstofarme capaciteit is gebouwd en in bedrijf is (Agerpres). Daarmee draait Boekarest de kolensluitingswet terug die de Commissie al had beoordeeld en betaald. Los daarvan schendt het besluit om Turceni en Craiova stroom te laten blijven produceren de fysieke sluitingsverplichting. Eerder dit jaar had Brussel overigens al een Roemeense constructie afgewezen waarbij vergunningcapaciteit op papier werd verlaagd zonder centrales daadwerkelijk stil te leggen (Economica.net).

Volgens artikel 24 van de RRF-verordening loopt de handhaving niet via een boete. De Commissie schort een betaling geheel of gedeeltelijk op, geeft de regering tijd om het probleem te herstellen en verlaagt het bedrag definitief als de schending blijft bestaan (EUR-Lex). Premier Ilie Bolojan raamde de kosten van het uitstel van de kolensluiting op maximaal € 100 miljoen (Economica.net), al is onduidelijk hoe Brussel precies tot dat bedrag komt. In een eerdere fase had Roemenië de schending kunnen herstellen en opnieuw kunnen indienen. Bij de einddeadline verdwijnt die ruimte: volgens de slotrichtsnoeren van de Commissie moeten alle maatregelen op 31 augustus zijn afgerond, moeten de laatste betalingsverzoeken in september binnen zijn en moet het programma in december juridisch zijn afgewikkeld (European Commission). Een opschorting wordt nu dus een definitief verlies.

Portugal leverde niet perfect. Het hield Brussel wel binnenboord.

Portugal verklaarde zijn herstelplan van € 21,9 miljard afgerond en bereidt het tiende en laatste betalingsverzoek voor. Het land heeft al ongeveer 79% van zijn toewijzing ontvangen (ECO, Portuguese government). Dat lukte niet zonder aanpassingen. Lissabon herschikte ongeveer € 516 miljoen tussen investeringen en schrapte 85 mijlpalen, vooral via administratieve samenvoegingen die Brussel vóór de deadline goedkeurde (Portuguese government, Sol). Doelen voor zorg en huisvesting werden afgeschaald. Portugal paste aan met toestemming. Roemenië veranderde eenzijdig de voorwaarden.

Wie betaalt voor het openhouden van kolen

Binnen Roemenië zijn de kortetermijnwinnaars duidelijk: de bruinkoolcentrales, hun werknemers en politici in het kolengebied Oltenia, die een abrupte sluiting vermijden zolang vervangende gas- en zonnecapaciteit nog ontbreekt (Libertatea). De verliezers zijn minder zichtbaar, maar daarom niet minder reëel. Als Brussel betalingen verlaagt, krijgen projecten uit het herstelplan minder geld. Roemeense belastingbetalers moeten het gat dan dichten via extra schuld of bezuinigingen (ZF).

De zaak reikt verder dan Roemenië, omdat ook andere kolenafhankelijke lidstaten, waaronder Polen en Bulgarije, nog eigen energieverplichtingen onder het RRF hebben lopen (Euronews Poland, Investor.bg). Laat Brussel een eenzijdig uitstel aan de eindstreep passeren, dan wordt het RRF makkelijker te behandelen als iets waarover ook na betaling nog valt te onderhandelen. Kort Brussel de Roemeense toewijzing, dan betalen lokale belastingbetalers voor de politieke keuze om kolen langer te laten draaien. De exacte berekening van de Commissie blijft onduidelijk, maar het precedent is helder: afgesproken mijlpalen kosten geld wanneer ze worden gebroken, of ze doen dat niet.