Roemenië riskeert €4,5 miljard

Roemenië heeft tot 31 augustus om zes hervormingswetten aan te nemen. Lukt dat niet, dan dreigt het land ongeveer € 4,5 miljard aan Europese herstelsubsidies mis te lopen (Libertatea). De grootste partij van het land, PSD, heeft de stemmen die nodig zijn om de wetten door het parlement te krijgen. Op 13 juli zei PSD-leider Sorin Grindeanu dat zijn partij niet zou meewerken zolang interim-premier Ilie Bolojan niet opstapt (Europa FM). Er resten zes weken. Het geld ligt klaar. De blokkade zit in Boekarest.

Waarom wetten nu de flessenhals zijn

De Europese herstel- en veerkrachtfaciliteit, het programma van € 723,8 miljard waarmee de EU het herstel na de pandemie financiert, keert geen geld uit op verzoek. Lidstaten spreken met Brussel een lijst af van hervormingen en investeringen. Aan elk onderdeel hangt een controleerbare mijlpaal: een wet aannemen, een systeem bouwen, een meetbaar resultaat leveren. Pas als de Europese Commissie vaststelt dat zo'n mijlpaal is gehaald, volgt de betaling (EUR-Lex).

De resterende Roemeense mijlpalen gaan niet over bouwdoelen. Het zijn wetten waarvoor een parlementaire meerderheid nodig is: een herziening van de lonen in de publieke sector, integriteitsregels voor ambtsdragers en een hervorming van de prikkels bij de belastingdienst. Daarnaast liggen er wijzigingen rond loopbanen in het ambtenarenapparaat, stadsplanning en het koolstofvrij maken van verwarming (Antena 3). Twee van die wetsvoorstellen strandden op 1 juli al in de Senaat, drie stemmen tekort (Romania Insider).

De afsluitingsrichtlijnen van de Commissie, gepubliceerd op 30 april, laten weinig ruimte voor uitstel. Alle mijlpalen moeten uiterlijk op 31 augustus 2026 zijn afgerond. Wat daarna gebeurt, telt niet meer mee. De laatste betalingsverzoeken moeten in september binnen zijn en alle betalingen moeten vóór 31 december zijn uitgevoerd (Commission closure guidance). Na de deadline hoeft Brussel het geld niet langer gereserveerd te houden en kan het definitief worden geschrapt.

Eerst het makkelijke geld, daarna de lastige hervormingen

Roemenië heeft 60,6% van zijn totale herstelallocatie opgenomen. De vierde betaling, goed voor € 2,25 miljard, kwam op 23 juni binnen (Brussels Times, Financial Intelligence). Achter dat percentage schuilt een bekend patroon. De eenvoudiger mijlpalen, zoals aanbestedingen starten en instellingen optuigen, zijn eerst afgerond. De politiek pijnlijke ingrepen in lonen, belastinginning en ambtelijke regels zijn blijven liggen tot het einde.

Investeringsminister Dragoș Pîslaru bevestigde dat Brussel het heronderhandelde Roemeense herstelplan heeft goedgekeurd. Tegelijk zei hij dat het resterende probleem nu bij Roemenië ligt: het land moet de hervormingen leveren die het zelf heeft toegezegd (Digi24). Het plan is dus rond. De wetten zijn dat niet.

Wie er werkelijk verliest

Meer dan 5.300 contracten uit het herstelplan financieren lokale infrastructuur, scholen, ziekenhuizen en gemeentelijke projecten in heel Roemenië. Ontwikkelingsminister Cseke Attila verlengde de deadlines voor die projecten tot 30 augustus en waarschuwde dat er geen verdere verlenging komt (Capital). Als de hervormingsmijlpalen niet worden gehaald, dreigt de financiering van die projecten te worden opgeschort. De rekening komt dan terecht bij mensen die wachten op een snelwegverbinding of een opgeknapt ziekenhuis.

Roemenië zit bovendien in een buitensporigtekortprocedure, het Europese toezichtstraject voor regeringen die te veel lenen (European Commission). Daardoor heeft de regering minder ruimte om wegvallende subsidies simpelweg met extra staatsschuld op te vangen.

De herstel- en veerkrachtfaciliteit kan werken als de politiek meewerkt. Spanje kreeg deze maand zijn zesde betaling van € 7,02 miljard goedgekeurd. De Commissie gaf daarbij een deel van eerder opgeschorte middelen vrij en hield € 537 miljoen achter voor drie doelen die nog niet waren gevalideerd (Spain Finance Ministry). Voorwaardelijkheid werd toegepast, geld ging lopen. In Roemenië ligt het anders. Brussel blokkeert de middelen niet. Het Roemeense parlement blokkeert de hervormingen die ze moeten vrijmaken.

De EU heeft de herstelfaciliteit zo ontworpen dat politieke beloften pas waarde krijgen wanneer ze wetten zijn geworden of projecten die Brussel kan controleren. Roemenië test wat er gebeurt als nationale politiek die feiten niet op tijd kan leveren. Het bedrag van € 4,5 miljard komt uit Roemeense regerings- en mediabeschrijvingen, niet uit een gepubliceerde bijlage van de Commissie; de precieze blootstelling kan dus nog schuiven. Het risico zelf staat wel vast. Het is zelf veroorzaakt, en de deadline wacht niet op coalitiegesprekken.