Roemenië riskeert € 4,5 miljard

Het Roemeense parlement heeft tot 31 augustus om zes hervormingswetten aan te nemen, waaronder één uniforme loonwet voor de publieke sector. Lukt dat niet, dan kan Roemenië meer dan € 4,5 miljard aan resterende betalingen uit de Europese herstel- en veerkrachtfaciliteit mislopen, het fonds waarmee de EU het herstel na de pandemie financiert (Romania Insider, Rador). Na die datum mag de Europese Commissie betalingen definitief schrappen (Verordening (EU) 2021/241).

Van de zes wetten is de loonwet politiek het lastigst. Juist die wet legt de kernspanning bloot: een maatregel die een eenmalige EU-betaling moet vrijmaken, kan Roemenië opzadelen met structureel hogere overheidsuitgaven.

Eenmalig geld, blijvende kosten

Roemenië heeft loonhervormingen beloofd in ruil voor herstelgeld. Brussel betaalt alleen uit als de wet die belofte ook waarmaakt (pagina van de Commissie over het Roemeense herstelplan, uitleg van de Raad over de RRF). De vierde Roemeense betalingsaanvraag werd al deels opgeschort wegens niet-afgeronde mijlpalen (Europese Commissie).

De "uniforme loonwet" moet het huidige Roemeense stelsel vervangen: een lappendeken van aparte loonafspraken voor leraren, artsen, politieagenten en ambtenaren. Daarvoor komt één salaristabel, waarin beloning wordt gekoppeld aan functie, dienstjaren en sector. Of de definitieve versie loonverschillen verkleint, hoge salarissen aftopt, lagere inkomens optrekt of beloofde verhogingen uitstelt, is nog onduidelijk. Een concepttabel is niet gepubliceerd.

De coalitierekensom

De loonwet splijt de Roemeense regeringscoalitie langs voorspelbare lijnen. Demissionair premier Ilie Bolojan zegt dat zijn PNL zal stemmen voor de versie die voor de Commissie aanvaardbaar is. Volgens hem staat alleen al door deze loonwet € 770 miljoen aan EU-betalingen op het spel (Gândul, Agerpres). Dat bedrag komt uit politieke verklaringen, niet uit een openbaar Commissiedocument.

Lia Olguța Vasilescu van PSD stelt daartegenover dat invoering van de nieuwe wet de staat twee keer zoveel kost als Roemenië uit het herstelfonds binnenhaalt (Agerpres). Die vergelijking mengt een jaarlijks terugkerende stijging van de loonsom met een eenmalige EU-overdracht. Dat zijn fiscaal twee verschillende grootheden. Toch is de zorg reëel: als Roemenië permanente salarisverhogingen doorvoert om één betalingstranche vrij te spelen, kunnen de langetermijnkosten hoger uitvallen dan de korte termijnopbrengst.

Minister van Arbeid Dragoș Pîslaru zegt dat de Commissie het Roemeense voorstel tot heronderhandeling heeft goedgekeurd. Hij belooft "aangename verrassingen" in het aangepaste ontwerp, nadat vakbonden de versie van mei hadden afgewezen (Rador). Wat die verrassingen betekenen voor de feitelijke salarisschalen, weet buiten de onderhandelingskamer voorlopig niemand.

Wie betaalt de rekening

Werknemers in de publieke sector lopen het meeste risico en weten het minst. Zij weten nog niet of het Commissiegeschikte ontwerp hun lonen dichter bij elkaar brengt, hogere inkomens begrenst of beloofde verhogingen uitstelt. Komt de wet er in een beperkende vorm, dan verliezen hoger betaalde ambtenaren. Loopt de wet vast en bevriest Brussel de betalingen, dan komt de rekening bij de Roemeense belastingbetaler terecht. De regering zou dan EU-gefinancierde projecten uit de eigen begroting moeten betalen, terwijl Roemenië al onder de buitensporigtekortprocedure van de EU valt, de disciplinaire route voor landen die te veel lenen. Veel ruimte om extra schuld te maken is er dus niet (Europese Commissie).

Roemenië staat hierin overigens niet alleen. Bulgarije zag ongeveer € 100 miljoen ingehouden wegens drie onafgeronde hervormingen, ook al had het land 23 van de 26 mijlpalen gehaald (24 Chasa). Polen keurde een laatste herziening van zijn herstelplan goed om middelen te verschuiven naar projecten die het nog voor dezelfde deadline kan afronden (Pools ministerie van Fondsen). Elk land dat de moeilijkste hervormingen naar achteren heeft geschoven, zit nu met dezelfde samengeperste politieke kalender.

De Roemeense variant valt het meest op omdat PSD, de grootste coalitiepartij, haar medewerking afhankelijk maakt van een leiderschapswissel die niets met lonen of begrotingen te maken heeft. Het parlement heeft dus geen technisch probleem. De vraag is of een regeringscoalitie een loongevecht nog kan scheiden van een machtsgevecht voordat het geld verdwijnt.