Roemeniës race tegen de klok om €15 miljard

De Roemeense formatie is ook een financiële aftelklok. Het land heeft 38 openstaande mijlpalen in zijn door de EU gefinancierde herstelplan en riskeert sancties van meer dan € 15 miljard, meldden Roemeense media op basis van een regeringsbriefing van 14 mei (Antena3, Digi24). De harde deadline voor hervormingen onder de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, het postpandemische fonds dat pas uitbetaalt nadat landen afgesproken veranderingen hebben doorgevoerd, is 31 augustus 2026 (Adnkronos). Dat is over zeventig dagen.

Goedkeuring is nog geen geld

Adrian Veștea, de centrumrechtse premierskandidaat van de PNL, presenteert zich als de man die dit nog kan leveren. Dat betoog doet ertoe, omdat het EU-herstelfonds geen geld uitkeert zodra een plan politiek is goedgekeurd. Onder Verordening 2021/241 volgt elke betaling een vaste volgorde: Roemenië dient een formeel verzoek in, de Europese Commissie controleert of specifieke hervormingen daadwerkelijk zijn afgerond, en pas daarna gaat het geld lopen.

De Roemeense uitvoering laat zien wat dat in de praktijk betekent. De relatief eenvoudige stappen kwamen eerst: aanbestedingen, contracten, institutionele inrichting. De moeilijkere hervormingen, zoals pensioenen, regels voor ambtenarensalarissen en belastinginning, werden naar achteren geschoven. Juist daar zitten de meeste van de 38 openstaande mijlpalen. In mei gaf de Commissie voorlopig groen licht voor Roemeniës vierde betalingsverzoek, ter waarde van € 2,62 miljard (Adevărul). Het systeem werkt dus wel wanneer mijlpalen worden gehaald. Het loopt vast wanneer dat niet gebeurt.

De impasse tussen PSD, de sociaaldemocraten en grootste partij, PNL en AUR, een nationalistisch-populistische partij, gaat daarom niet alleen over de verdeling van ministeries. Een demissionaire regering kan de winkel openhouden, maar mist de parlementaire basis voor de structurele wetgeving die de resterende mijlpalen vereisen: nieuwe wetten over pensioenen, ambtenarenlonen en de belastingdienst. Zonder volwaardig kabinet en werkende meerderheid blijven die wetten liggen terwijl de deadline dichterbij komt.

Twee klokken, één klem

De deadline voor het herstelfonds is niet de enige Europese druk op Roemenië. In het Europees Semesterpakket van juni 2026, de jaarlijkse economische doorlichting van lidstaten, wees de Commissie Roemenië aan wegens "buitensporige macro-economische onevenwichtigheden" en drong zij aan op snellere begrotingsconsolidatie (European Commission). Roemenië zit bovendien al in de buitensporigtekortprocedure van de EU, de formele route voor landen met een begrotingstekort boven 3% van het bbp. Daarvoor is een regering nodig die geloofwaardige aanpassingsplannen kan indienen (Council).

Formeel zijn dit afzonderlijke EU-mechanismen. In de praktijk drukken ze tegelijk. Mist Roemenië de herstelmijlpalen, dan verdampt investeringsgeld. Negeert het de aanbevelingen over het tekort, dan volgt scherper begrotingstoezicht. De voorjaarsraming van de Commissie voorziet voor 2026 slechts 0,1% Roemeense bbp-groei (Mediafax). Voor een regering die blijft hangen, is er dus nauwelijks begrotingsruimte. Bulgarije, Polen en Italië kennen onder de in 2024 hervormde Europese begrotingsregels overigens hun eigen versie van deze druk (European Parliament). Bij Roemenië is de botsing scherper, omdat politieke crisis en fiscale deadline op hetzelfde moment vallen.

De echte stemming

Brussel kiest geen Roemeense premier. Er is geen geverifieerd ultimatum van Commissie of Raad dat de benoeming van Veștea koppelt aan een specifieke betaling. Maar de EU-regels bepalen inmiddels wel de buitenranden van elk geloofwaardig Roemeens regeringsprogramma: de hervormingen die nodig zijn om resterend herstelgeld vrij te spelen, en de begrotingsaanpassingen die nodig zijn om aan tekortdoelen te voldoen.

De vraag is of Roemeense partijen de augustusdeadline behandelen als een harde randvoorwaarde of als nog een punt voor onderhandeling. De Commissie heeft eerder flexibiliteit getoond en zachtere doelstellingen geaccepteerd wanneer oorspronkelijke maatstaven niet haalbaar bleken. Conditionaliteit kan dus buigen. Maar over zeventig dagen worden openstaande mijlpalen gewoon gemist geld. De kabinetsstemming in Boekarest is, of parlementsleden het zo noemen of niet, een stemming over de vraag of Roemenië nog kan innen wat het was toegezegd.