Roemenië dreigt €6 miljard mis te lopen

In het Roemeense parlement liggen zes wetsvoorstellen stil. Geen daarvan is aangenomen. Elk voorstel hoort bij een hervorming die de Europese Commissie eist voordat zij de volgende tranche uit het Europese herstelfonds vrijgeeft. De deadline is 31 augustus (Digi24). Haalt Boekarest die datum niet, dan schuift het geld niet door naar later. Het vervalt.

Hoe een commissie in Boekarest geld uit Brussel kan blokkeren

De Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, de RRF, werkt anders dan veel andere EU-fondsen. Brussel vergoedt geen uitgaven achteraf, maar betaalt voor behaalde resultaten. Elke lidstaat diende een plan in met hervormingen en investeringen, opgeknipt in "mijlpalen" zoals het aannemen van een wet en "doelen" zoals het aantal gerenoveerde gebouwen. Pas wanneer de Commissie oordeelt dat een mijlpaal is gehaald, volgt een betaling (Europese Commissie, Raad). Wordt een mijlpaal gemist, dan kan Brussel een betaling deels of volledig opschorten (EUR-Lex).

Het Roemeense plan is € 28,5 miljard waard (Europese Commissie). Daarvan bestaat € 13,6 miljard uit subsidies die Roemenië niet hoeft terug te betalen. De rest zijn leningen: goedkoper dan wat Boekarest zelfstandig op de markt zou kunnen ophalen, maar wel gewoon staatsschuld. Na een derde heronderhandeling in juni daalde het leningdeel tot € 6,64 miljard, terwijl de subsidies overeind bleven. Minister van Investeringen Dragoș Pîslaru zei dat nog acht wetten of regeringsmaatregelen moesten worden aangenomen (Curs de Guvernare).

Interim-premier Ilie Bolojan wil in juli buitengewone parlementszittingen om de vastgelopen wetgeving alsnog door te drukken. Hij noemde de stedenbouwwet, die sinds december vastzit, als een voorstel waaraan ongeveer € 1 miljard aan EU-geld is gekoppeld. De hervorming van de salarissen in de publieke sector vertegenwoordigt een vergelijkbaar bedrag (Digi24). Eerder in juni schatte Bolojan het totale risico van onafgemaakte wetgeving op € 5-6 miljard (Mediafax). Sindsdien heeft het parlement een deel van die voorstellen aangenomen, waarmee volgens berichten meer dan € 2,7 miljard aan bedreigde middelen is veiliggesteld (EVZ). Maar alleen al aan de mijlpaal voor de loonwet hangt nog € 770 miljoen (Financiarul).

Dat risico is niet theoretisch. De derde Roemeense betalingsaanvraag werd deels opgeschort vanwege de regeling voor bijzondere pensioenen en het bestuur van staatsbedrijven. Bijna € 459 miljoen werd uiteindelijk niet meer teruggehaald (Știrile ProTV).

Mijlpalen gehaald, beloften kleiner

De hele faciliteit loopt eind 2026 af; alle betalingen moeten dan zijn afgerond (EUR-Lex). Een hervorming die te laat komt, valt dus buiten het juridische venster.

Italië, de grootste ontvanger uit de RRF, laat een subtieler probleem zien: zelfs wanneer mijlpalen formeel worden gehaald, kan het resultaat krimpen. Het Italiaanse programma voor kinderopvang begon met € 4,6 miljard aan financiering en 264.000 geplande nieuwe plaatsen. Na herzieningen van het plan daalde de financiering tot onder € 3,8 miljard en zakte het verwachte aantal plaatsen naar 150.480 (Collettiva). De hokjes voor de mijlpalen waren afgevinkt. Gezinnen kregen wel minder opvangplaatsen.

Portugal voelt dezelfde druk van de kalender. Brussel waarschuwde dat de wetgeving over sociale uitkeringen uiterlijk op 31 augustus rond moet zijn om € 620 miljoen aan herstelgeld veilig te stellen (Executive Digest). De Europese Rekenkamer wees inmiddels op de ontwerpfout achter dit soort gevallen. In het mijlpalenmodel kunnen de Commissie en lidstaten niet altijd volgen of geld uiteindelijk terechtkomt bij de mensen, bedrijven of gemeenten die het daadwerkelijk ontvangen (Europese Rekenkamer).

Wie de vertraging betaalt

In het publieke debat gaat het over premiers en miljardenbedragen. Minder zichtbaar zijn de gemeenten die wachten op wegen- en ziekenhuisprojecten die pas kunnen beginnen nadat de bijbehorende wetgeving is aangenomen. Ambtenaren en andere publieke werknemers weten nog niet welke loonstructuur de stemming overleeft. Aannemers zien hun facturen afhangen van aanbestedingen die vastzitten aan de RRF-kalender.

Het parlement heeft een noodwet aangenomen waarmee projecten die uit het herziene plan zijn geschrapt, kunnen doorgaan met geld uit andere EU-bronnen of uit de nationale begroting. Dat klinkt verstandig, maar de kosten verschuiven daarmee. Of Roemeense belastingbetalers betalen voor wat EU-subsidies hadden moeten dekken, of projecten belanden in andere Europese programma's met hun eigen wachtrijen.

De EU heeft gezamenlijk geleend en dat geld gekoppeld aan nationale hervormingen. Een geblokkeerde commissie in Boekarest, of in Lissabon, kan daardoor geld bevriezen dat in Brussel is opgehaald. De buitengewone zittingen in juli moeten uitwijzen of Roemenië de zes wetsvoorstellen voor 31 augustus door het parlement krijgt. Lukt dat niet, dan is € 770 miljoen voor de loonhervorming het eerste concrete verlies. Gemeenten, werknemers en aannemers merken daarna pas wat een gemiste mijlpaal kost wanneer die in hun begroting terechtkomt.