Roemenië dreigt €770 million mis te lopen

De vier grootste partijen van Roemenië zijn er op 26 augustus niet in geslaagd overeenstemming te bereiken over de hervorming van de ambtenarensalarissen, vijf dagen voordat het Europese coronaherstelfonds de boeken sluit (Romania Insider, Bloomberg). Om € 770 miljoen aan subsidies veilig te stellen, zou Roemenië de wet nog moeten aannemen, de president die laten ondertekenen en de Europese Commissie voldoende tijd moeten geven om de hervorming te beoordelen. Dat alles moet uiterlijk 31 augustus zijn afgerond. Dat is inmiddels niet meer realistisch.

Hoe het betalingssysteem werkt, en waarom het vastloopt

De RRF, de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, keert pas geld uit nadat de Europese Commissie heeft vastgesteld dat een afgesproken hervorming of investering daadwerkelijk is uitgevoerd (European Commission, Council of the EU). Het fonds is na de pandemie opgezet en omvat honderden miljarden euro's voor de lidstaten. Roemenië heeft de hervorming van de publieke loonstructuur zelf als mijlpaal in zijn nationale plan gezet.

Op 16 augustus diende Boekarest zijn vijfde betalingsverzoek in, ter waarde van € 2,84 miljard en gekoppeld aan 75 mijlpalen (Radio Romania International, Mediafax). De loonwet zit in dat lopende dossier.

Normaal gesproken kan de Commissie een deel van de betaling opschorten wanneer een land een mijlpaal mist. De regering krijgt dan zes maanden om het probleem te verhelpen. Gebeurt dat niet, dan wordt het bedrag definitief verlaagd (EUR-Lex). Maar de eindkalender van het fonds haalt die hersteltermijn onderuit. Alle mijlpalen moeten op 31 augustus 2026 zijn voltooid, de laatste betalingsverzoeken moeten op 30 september binnen zijn en alle betalingen moeten uiterlijk 31 december zijn gedaan (Commission closure guidelines, Brussels Times). Een hervorming die te laat wordt aangenomen, kan simpelweg niet meer op tijd worden beoordeeld. Een respijttermijn van zes maanden bestaat niet wanneer het hele fonds over vier maanden sluit.

Formeel heeft de Commissie de € 770 miljoen nog niet geschrapt. Tijdens een briefing op 20 augustus verwees woordvoerder Maciej Berestecki naar de lopende beoordeling, zonder het geld al verloren te verklaren (Commission briefing). Toch laat de kalender nauwelijks nog een route terug.

Een kapot loonstelsel dat niemand wist te repareren

De loonwet moest een reëel probleem oplossen. De Roemeense publieke sector werkt met een lappendeken van basissalarissen, sectorspecifieke toeslagen, de zogeheten sporuri, en uitzonderingen per instelling. Daardoor kunnen vergelijkbare functies sterk verschillend worden betaald (Adevărul). De hervorming zou één nationale salarisschaal invoeren: elke functie krijgt een vermenigvuldigingsfactor op basis van één referentiewaarde, zodat vergelijkbaar werk langs dezelfde meetlat wordt betaald. Veel bestaande toeslagen zouden krimpen of verdwijnen, met een plafond van ongeveer 20% (Știrile ProTV). Daar lag ook meteen het conflict met de vakbonden.

De begrotingskant maakte een akkoord nog moeilijker. De voorstellen van minister Dragoș Pîslaru duwden de meerkosten van aanvankelijk RON 8 miljard richting ongeveer RON 12 miljard. De Commissie vroeg Roemenië uit te leggen hoe dat gat zou worden gedekt (Digi24). Elke leu boven het afgesproken kader wordt immers geen eenmalige uitgave, maar een permanente verplichting. De Roemeense staatsschuld is al boven 60% van het BBP uitgekomen. Fitch beoordeelt het land op BBB-, de laagste trede binnen investment grade, met een negatieve outlook die op afwaarderingsrisico wijst (Actmedia, SeeNews). Voor een slecht gedekte loonstijging is weinig ruimte.

PSD, PNL, USR en UDMR vonden elk hun eigen reden om afstand te nemen. Kelemen Hunor van UDMR stelde dat Roemenië geen wet moet aannemen alleen om Brussel tevreden te stellen. Onderwijsvakbonden noemden het voorstel respectloos. Gerechtsmedewerkers dreigden vanaf 1 september rechtbanken en parketten te sluiten (RRI, Digi24).

Wie wint, wie verliest

Als de € 770 miljoen vervalt, zijn de directe verliezers de scholen, wegen en lokale projecten waarvoor de RRF-subsidies waren bedoeld. Roemenië moet het geld dan vervangen door leningen tegen rentes die worden bepaald door een kredietrating op de rand van junk, of projecten helemaal schrappen. Het vijfde betalingsverzoek moest de opname van subsidies optrekken richting 78% van Roemenië's totale € 13,57 miljard aan RRF-subsidies (Agerpres). Een mislukte mijlpaal drukt dat percentage omlaag.

Op korte termijn winnen de partijen zelf. Zij vermijden vlak voor verkiezingen een confrontatie met vakbonden. Ook elke groep die haar bestaande loonuitzonderingen behoudt wanneer de hervorming sneuvelt, komt er voorlopig goed vanaf. De Commissie kan er eveneens iets mee winnen: geloofwaardigheid. Bulgarije loopt door vertraagde bestuurshervormingen tegen vergelijkbare risico's aan (Mediapool). Als Brussel de Roemeense mijlpaal handhaaft, laat het zien dat het betalingssysteem ook in de slotfase doet wat het belooft.

De vakbonden hebben overigens een serieus punt. Een haastig ingevoerde salarisschaal kan nieuwe scheefgroei vastzetten, reële lonen achter nominale plafonds bevriezen en financiering afdwingen via impopulaire maatregelen, zoals het uitbreiden van zorgverzekeringsbijdragen naar gepensioneerden (Gândul). Maar uitstel heeft ook een prijs. Roemenië verloor al € 458,7 miljoen door een eerder betalingsgeschil, waarvan uiteindelijk slechts € 350,7 miljoen werd teruggehaald (Agerpres). Het patroon wordt herkenbaar: binnenlandse politiek maakt van een oplosbare hervorming verloren Europees geld, waarna de rekening terechtkomt bij de gemeenschappen die wachten op de projecten waarvoor dat geld bedoeld was.