Roemenië dreigt €770 miljoen mis te lopen

Nog vijf dagen tot 31 augustus. Op die datum moet elke EU-lidstaat de hervormingen hebben afgerond die hij heeft beloofd onder de Recovery and Resilience Facility, het Europese coronaherstelfonds dat regeringen pas uitbetaalt nadat zij aantonen dat afgesproken veranderingen ook echt zijn doorgevoerd. Roemenië is daar nog niet.

Demissionair premier Ilie Bolojan zei op 25 augustus dat de kans om op tijd een nieuwe loonwet voor de publieke sector door het parlement te krijgen "van uur tot uur" kleiner werd. Coalitiepartner PSD heeft zich nog niet vastgelegd en de parlementaire agenda biedt nauwelijks ruimte meer (Romania Insider). Aan die wet hangt ongeveer 770 miljoen euro aan subsidies (Mediafax, RRI). Toch betekent het missen van de deadline niet dat het geld zondag automatisch verdwijnt.

Brussel schort eerst op voordat het kort

De RRF-verordening beschrijft een procedure, geen afgrond. Volgens artikel 24 houdt de Commissie, wanneer een mijlpaal niet is gehaald, eerst het daaraan gekoppelde bedrag in of schort zij het op. Daarbij moet zij de lidstaat uitleggen waarom. De regering krijgt vervolgens een maand om te reageren, waarna nog een correctieperiode volgt voordat sprake kan zijn van een definitieve verlaging (Regulation (EU) 2021/241). Ook de eigen afsluitingsrichtsnoeren van de Commissie bevestigen die planning: mijlpalen moeten op 31 augustus zijn afgerond, de laatste betalingsverzoeken worden in september ingediend en betalingen door de Commissie lopen tot 31 december 2026 (EU Law Live).

Dat mechanisme is elders al gebruikt. Bulgarije kreeg zijn vierde betalingsverzoek gedeeltelijk goedgekeurd nadat 23 van de 26 mijlpalen waren gehaald; de ontbrekende onderdelen leidden tot gedeeltelijke opschorting, niet tot volledige afwijzing (European Sting). Spanje kreeg 302 miljoen euro alsnog vrij nadat het aanvullend bewijs had geleverd voor mijlpalen rond digitalisering en belastingen (IEU Monitoring). Het risico voor Roemenië is dus reëel, maar loopt via beoordeling en herstel, niet via automatische verbeurdverklaring.

Een loonwet die botst met Roemeniës eigen begrotingsregels

De zorg van de Commissie gaat over geld, niet over micromanagement. Een uniforme loonwet bepaalt de salarisstructuur voor alle ambtenaren: basissalarissen, coëfficiënten en bonussen. Zodra zo'n wet is aangenomen, legt zij terugkerende uitgaven voor jaren vast. Brussel heeft Boekarest gevraagd uit te leggen hoe het loonstijgingen wil financieren die volgens Roemeense bronnen tussen 8 miljard en 16 miljard lei liggen. Die bandbreedte is zo groot omdat verschillende politieke kampen verschillende versies doorduwen (Romania Insider, Euronews Romania).

Bolojan corrigeerde berichten dat Brussel het ontwerp ronduit had afgewezen. Volgens hem heeft de Commissie vragen gesteld en om verduidelijking gevraagd (Economica). Maar Roemenië heeft ook een binnenlands juridisch probleem. De staatsschuld is boven 60% van het BBP uitgekomen, een grens die volgens Roemeens recht een bevriezing van de salarisuitgaven activeert (Agerpres). Een loonwet die meer belooft dan de begroting kan dragen, zou die regel doorkruisen en tegelijk de tekortcorrectie ondermijnen die Roemenië Brussel al verschuldigd is binnen de buitensporigtekortprocedure, het EU-proces voor landen die boven de afgesproken tekortgrenzen zitten.

Wie betaalt als het geld blijft hangen

Als de 770 miljoen euro wordt opgeschort of verlaagd, zijn niet de ambtenaren de eerste verliezers, maar de projecten waarvoor die subsidies bedoeld waren: scholen, snelwegen en lokale infrastructuur. Roemenië zou moeten lenen om het gat te vullen, terwijl de Commissie voor 2027 een tekort van 5,8% van het BBP voorziet (HotNews).

De bredere blootstelling is groter. Roemenië heeft zijn vijfde betalingsverzoek ingediend, goed voor 2,84 miljard euro over 75 mijlpalen. Rond 30 september wordt nog een zesde en laatste verzoek verwacht, voor nog eens ongeveer 4,3 miljard euro (Agerpres, Digi24).

Roemenië is overigens niet het enige land dat op het laatste moment nog moet leveren. Bulgarije hield een buitengewone parlementaire zitting om anticorruptiehervormingen voor dezelfde deadline door het parlement te jagen (Mediapool). Portugal heeft voor negen betalingsverzoeken goedkeuring van de Commissie gekregen, maar begin augustus was pas 62% van de gecontracteerde bedragen bij de uiteindelijke begunstigden terechtgekomen (Observador). Elk land heeft zijn eigen knelpunt: in Roemenië is dat de loonwet, in Bulgarije bestuurlijke hervorming, in Portugal het daadwerkelijk uitgeven van al goedgekeurd geld. De gezamenlijke test is of regeringen nog kunnen bewijzen dat zij resultaten hebben geleverd voordat het fonds sluit.

Laat Brussel zwak bewijs passeren, dan wordt de RRF alsnog een gewoon declaratiesysteem waarin bewijs nauwelijks telt. Schort de Commissie geld op, dan wordt het ontbrekende Roemeense loondossier het duidelijkste signaal tot nu toe dat aan herstelfondsen nog steeds voorwaarden vastzitten.