Roemeense kolenwet bedreigt EU-geld

De Roemeense Kamer van Afgevaardigden stemde op 5 augustus met 180 tegen 9 stemmen voor een herschrijving van de wet die de sluiting van kolen- en bruinkoolcentrales regelt. Waar de bestaande wet vaste sluitingsdata voorschreef, zegt de nieuwe tekst dat geen enkele centrale dichtgaat voordat vervangende koolstofarme capaciteit is gebouwd, aangesloten en commercieel draait (Agerpres, Europa FM). Die oorspronkelijke wet vormde de basis voor een hervorming die de Europese Commissie al had goedgekeurd en waarvoor Roemenië al geld ontving. Binnen een dag waarschuwde de Commissie dat de wijziging ertoe kan leiden dat die hervorming "niet langer als vervuld wordt beschouwd" (HotNews, Ziare).

Het wetsvoorstel ligt nu bij president Nicusor Dan. Hij kan het ondertekenen, terugsturen naar het parlement of voorleggen aan het Constitutioneel Hof (Bursa). Zijn besluit bepaalt of dit een Roemeense coalitieruzie blijft, of een handhavingszaak voor de Commissie wordt.

Een sluitingsdatum wordt een belofte zonder deadline

De wijziging kreeg steun van PSD (de Roemeense sociaaldemocraten, de grootste regeringspartij) en de nationalistische AUR. Daarmee verandert een vaste kolenuitfasering in een open voorwaarde: een centrale sluit pas als vervangende bronnen zijn geïnstalleerd, op het net zijn aangesloten en commercieel operationeel zijn (Agerpres). PNL (de centrumrechtse coalitiepartner) en minister van Europese projecten Dragos Pislaru waarschuwden dat Roemenië hiermee herstelgeld uit Brussel op het spel zet (Stiripesurse).

Volgens Pislaru gaat het om ongeveer €5 miljard aan toekomstige subsidies. Daarnaast noemde hij circa €600 miljoen die verbonden is aan een mijlpaal waarvoor al is betaald (Digi24). Dat zijn cijfers van de minister, geen gepubliceerde berekening van de Commissie. De bevestigde positie van Brussel is smaller: de Commissie zal beoordelen of de nieuwe wet mijlpaal 114 terugdraait, die al bij een eerdere betaling was goedgekeurd, en of zij mijlpaal 119A blokkeert. Die laatste mijlpaal gaat over de resterende sluiting van kolencapaciteit: Roemenië moet 710 MW uit bedrijf nemen om de laatste tranche te ontvangen (Agerpres, Libertatea).

De kalender doet het werk voor de Commissie

De Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, het postpandemische fonds dat landen betaalt voor afgesproken hervormingen, kent geen onmiddellijke boetes. Onder artikel 24 van de RRF-verordening loopt het proces als volgt. Roemenië vraagt een betaling aan. De Commissie controleert of de mijlpalen zijn gehaald. Zo niet, dan kan zij de betaling geheel of gedeeltelijk opschorten. Roemenië krijgt een maand om te reageren. Pas na zes maanden zonder correctie kunnen definitieve kortingen volgen.

De recente Bulgaarse ervaring laat zien wat meestal gebeurt. De Commissie maakte bijna €900 miljoen vrij onder de vierde Bulgaarse betalingsaanvraag, maar hield geld achter dat was gekoppeld aan niet-gehaalde mijlpalen (Economic.bg, European Sting). Gedeeltelijke opschorting, niet volledige blokkade, is doorgaans de route.

Voor Roemenië knelt vooral de kalender. Alle hervormingen uit het herstelfonds moeten uiterlijk 31 augustus 2026 zijn afgerond, en de laatste betalingsaanvragen moeten vóór 30 september binnen zijn (Brussels Times). Als de wet overeind blijft, kan Roemenië niet aantonen dat het mijlpaal 119A heeft gehaald. Tijd om nog een uitweg te onderhandelen is er dan nauwelijks.

Een energieargument dat Brussel al heeft afgewezen

De zorg achter de wijziging is overigens reëel. Kolencentrales leveren in Zuidoost-Europa winterwarmte en regelbaar vermogen. Pislaru erkende zelf dat de regering Brussel had gezegd dat kolencentrales in de winter online moesten blijven terwijl nieuwe capaciteit beschikbaar komt (Digi24).

Voor deze mijlpaal heeft de Commissie dat verweer al verworpen. Volgens Brussel is de Roemeense elektriciteitsvoorziening stabiel, functioneert de markt en rechtvaardigt geen noodsituatie een herschrijving van de juridische basis van een hervorming die al is goedgekeurd (Euronews Romania, Agerpres). Koleninstallaties in de winter laten doordraaien is een operationele keuze die regeringen kunnen maken zonder de wet te veranderen. De wet herschrijven verandert wel de afspraak waarvoor Roemenië al geld kreeg.

Als Dan tekent, moet de Commissie kiezen: betalingen opschorten, een aangepast tijdpad onderhandelen of stilzwijgend accepteren dat een hervorming wordt afgezwakt. Dat laatste zou een precedent scheppen. Elke lidstaat zou dan herstelgeld kunnen incasseren en daarna de hervorming afzwakken die dat geld opleverde. Stuurt Dan de wet terug, dan moet het parlement kolenregiopolitiek afwegen tegen miljarden aan EU-financiering. Hetzelfde leveringszekerheidsargument dat Boekarest gebruikt, klinkt immers ook in Sofia en Warschau. Daardoor wordt de reactie van de Commissie een signaal dat verder reikt dan Roemenië.