Roemeense F-16 legt NATO-mandaat bloot

Op 19 mei vuurde een Roemeense F-16 van het detachement "Carpathian Vipers" een lucht-luchtraket af op een drone die door het Estse luchtruim dreef. Het was de eerste neergehaalde drone in de twintigjarige geschiedenis van de Baltic Air Policing-missie van de NAVO (Digi24). De drone, gemaakt in Oekraïne en waarschijnlijk uit koers geraakt door Russische elektronische verstoring, viel uiteen boven het Võrtsjärvmeer. De Estse minister van Defensie Hanno Pevkur erkende dat bij zulke onderscheppingen "altijd risico's blijven bestaan" (ERR). Drie dagen later kreeg de piloot een onderscheiding.

Een dag later gingen in heel Vilnius de luchtalarmen af vanwege een onbekend object. Vluchten werden stilgelegd en de Litouwse president werd naar een schuilplaats gebracht. Het object is nooit geïdentificeerd of teruggevonden. Enkele uren daarna zei de Russische VN-ambassadeur Vasily Nebenzia in de Veiligheidsraad dat "de NAVO de Baltische staten niet zal redden" en noemde hij concrete Letse militaire bases als doelwit (fakti.bg). Twee incidenten, twee dreigementen, 48 uur, en voor geen van beide bestaat een gemeenschappelijk NAVO-protocol.

Vijf landen, vijf improvisaties

De drone-incidenten langs de oostflank van de NAVO hebben geleid tot nationale reacties die elkaar soms tegenspreken. Roemenië kreeg sinds januari 14 ongeoorloofde drone-indringingen in zijn luchtruim te verwerken, terwijl radars objecten onder 50 meter niet goed kunnen volgen (Hotnews). Litouwen verhoogde de gevoeligheid van zijn alarmsysteem, maar had van een civiel defensiebudget van € 25 miljoen pas € 2,48 miljoen uitgegeven; de schuilruimtes op de luchthaven van Vilnius bleken op slot (Lrytas).

Estland ging het verst. Minister van Buitenlandse Zaken Margus Tsahkna zei op 22 mei tegen NAVO-collega's in Helsingborg dat Rusland "deze drones naar NAVO-grondgebied leidt" (Ukrainska Pravda). Nieuw publiek bewijs gaf hij niet. Secretaris-generaal Mark Rutte kreeg dezelfde vraag van de Litouwse omroep LRT en zei dat hij "geen informatie" had die die bewering ondersteunt. Het verschil tussen wat frontlijnlanden zeggen en wat de NAVO-leiding wil bevestigen, laat zien hoe versnipperd de reactie nog altijd is.

Polen wees het Duitse European Sky Shield Initiative af en bouwt een eigen antidrone­systeem, SAN: 18 batterijen, meer dan 700 voertuigen, met eerste leveringen dit jaar en deels gefinancierd via SAFE, een EU-leningsprogramma voor defensie (Bankier). Frankrijk stuurt Rafale-gevechtsvliegtuigen naar Litouwen, maar hield zich stil over de Baltische eisen. Tegelijk duwt Parijs via admiraal Vandier bij het NAVO-transformatiecommando zijn eigen doctrine van "dronisation" naar voren (Le Monde).

Het bevoegdheidsgat voor Ankara

Op 21 mei eisten de drie Baltische presidenten dat de NAVO haar Baltische missie omzet van Air Policing (luchtbewaking in vredestijd, waarbij elke inzet politieke goedkeuring uit een nationale hoofdstad vereist) naar een volwaardige Air Defense Mission, waarin piloten onder vooraf vastgestelde regels dreigingen mogen uitschakelen (Aerotime). Dat verschil bepaalt wie de trekker mag overhalen. Toen de Roemeense F-16 de drone onderschepte, ging het bevel eerst van de NAVO naar Roemeens nationaal gezag voordat de piloot kon vuren. Bij een Air Defense Mission zou die bevoegdheid vooraf aan NAVO-commandanten worden gedelegeerd.

Rutte noemde die overgang op 13 mei, tijdens een top van negen oostflankleiders in Boekarest, "de logische volgende stap" (NATO). De Noord-Atlantische Raad, het besluitvormende orgaan waarin alle 32 bondgenoten moeten instemmen, heeft nog geen bindende richtlijn uitgevaardigd. Een werkgroep over doctrine kwam half mei bijeen in Helsinki, maar meldde geen publieke uitkomst (Finnish MoD). Ook wordt gewerkt aan een goedgekeurde lijst van 18 antidrone­systemen (Defense News). Geen van beide stappen legt vast wie mag schieten, of wanneer.

De druk loopt op richting de NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli. Moskou lijkt die deadline ook te zien. Nebenzia's bewering dat de Russische inlichtingendiensten "de coördinaten van besluitvormingscentra in Letland" kennen (The News), ging verder dan klassieke afschrikking en schoof op richting doelwitaanwijzing. Tegelijk begon Poetin met grootschalige nucleaire oefeningen.

Of Rusland Oekraïense drones actief richting NAVO-luchtruim duwt, of vooral de verwarring benut die zulke drones veroorzaken, maakt voor het resultaat weinig uit. Elke onopgeloste indringing vergroot de afstand tussen de collectieve defensiegarantie van de NAVO en wat er werkelijk gebeurt zodra een drone een grens oversteekt. Het bondgenootschap heeft nog zes weken tot Ankara om dat gat te dichten. Het object boven Vilnius, waarvan het Litouwse crisiscentrum zei dat het "een drone ontworpen om systemen te misleiden" had kunnen zijn, is nooit gevonden.