Drone stort neer, Roemeense F-16's vuren niet

Op 24 september vloog een kleine drone ongeveer vier minuten in het Roemeense luchtruim, voordat hij bij Solca neerstortte, in het district Suceava (MApN update). De Roemeense radar had het toestel boven Oekraïne gevolgd. Vanaf Borcea stegen F-16’s op om het te achtervolgen (AGERPRES). Geen van de toestellen vuurde. Interim-minister van Defensie Radu Miruță zegt dat de drone explosieven aan boord had. De vraag of de piloten een veilig schot konden lossen, is daarmee van belang voor alle NAVO-landen aan de oostflank (Adevărul).

Twee alarmmeldingen, één grensoverschrijding

Die nacht waren er twee afzonderlijke alarmmeldingen; alleen bij de tweede vloog een drone het Roemeense luchtruim binnen. De eerste kwam om 04:41, toen de autoriteiten een noodmelding naar telefoons stuurden over drones ten noorden van Chilia Veche, in het district Tulcea. Het ministerie van Defensie meldde later dat bij dat incident niets het Roemeense luchtruim was binnengekomen (AGERPRES). Spaanse F-18’s die op NAVO-patrouille waren, reageerden op die melding en speelden daarom geen rol bij de latere achtervolging (RTVE).

De tweede drone kwam vanuit Oekraïne op het noorden van Botoșani af. De radar volgde het toestel de grens over, waarna inwoners van Botoșani en Suceava om 06:26 een waarschuwing kregen (AGERPRES). Bij Solca stortte het neer. Er vielen geen slachtoffers, er was geen schade en er brak geen brand uit (MApN update).

Miruță vertelde Antena 3 dat het om een Russisch model ging. Volgens hem kwam de explosieve lading vlak voor de crash los en ontplofte die in de lucht, op ongeveer 30 meter van de plek waar de drone neerstortte (Adevărul). Er is geen laboratoriumuitslag gepubliceerd; de bewering over de explosieve lading blijft dus vooralsnog de voorlopige lezing van de minister.

Waarom de piloten niet vuurden

Miruță noemt twee voorwaarden voor het neerhalen van de drone. Een schot mag mensen op de grond niet in gevaar brengen en de raket mag het Roemeense luchtruim niet verlaten (Adevărul). Dat is het sterkste argument voor terughoudendheid. Een drone met explosieven die op een dorp neerstort, vormt een gevaar, net als een raket die haar doel mist. Omdat de drone maar kort en dicht bij de grens in Roemeens luchtruim was, hadden de piloten bovendien weinig ruimte om een schootspositie te vinden die aan beide voorwaarden voldeed.

De verantwoordelijkheid voor die afweging ligt in Boekarest. De NAVO-luchtbewaking, waarbij bondgenoten gevechtsvliegtuigen paraat houden om het luchtruim van lidstaten te bewaken, deelt het radarbeeld en helpt de reactie te coördineren. Alleen Roemenië beslist of zijn eigen gevechtsvliegtuigen boven Roemeens grondgebied vuren (NATO). Roemenië heeft die bevoegdheid eerder gebruikt. In juli schoten Roemeense toestellen een drone neer boven onbebouwd terrein bij Padina (Romania Insider). Dat laat zien dat Roemenië tot zo’n schot kan besluiten. Het zegt niet of een schot bij Solca veilig was.

De tijdlijn die het ministerie niet heeft gepubliceerd

Een radarmelding, het moment van opstijgen en een veilige gelegenheid om te vuren zijn drie verschillende zaken. Het ministerie heeft alleen de radarmelding bevestigd. Het heeft niet bekendgemaakt wanneer de F-16’s opstegen of waar ze waren toen de drone de grens overstak (MApN update). Ook heeft het niet gezegd wie de piloten opdracht had kunnen geven om te vuren.

Polen heeft geprobeerd een deel van die vertraging weg te nemen. Op 17 september zei viceminister van Defensie Cezary Tomczyk dat een commandant vooraf een voorwaardelijk bevel had gegeven om een drone neer te halen. Daardoor hoefden piloten niet eerst toestemming te vragen zodra een drone de grens bereikte (RMF24). Een vooraf gegeven bevel bespaart tijd die anders opgaat aan het vragen om toestemming. Het biedt piloten geen veilige vuurlijn boven bewoond gebied als de route van de drone zo’n schot niet toelaat.

Op basis van wat nu bekend is, kan niemand buiten het ministerie vaststellen of de Roemeense piloten een veilig schot konden lossen maar daarvan afzagen, of nooit zo’n mogelijkheid hadden. De veiligheidsvoorwaarden van de minister verklaren waarom ze mogelijk niet hebben gevuurd. Alleen de tijdlijn van het ministerie kan duidelijk maken wat er gebeurde. Miruță’s ministerie moet drie tijdstippen bekendmaken: wanneer de drone de grens overstak, wanneer hij neerstortte en waar de F-16’s zich in die vier minuten bevonden (MApN update).