Vierde Roemeense premierkandidaat zoekt steun bij rivalen

Op 5 oktober nomineerde president Nicușor Dan Luca Niculescu, een beroepsdiplomaat zonder partijlidmaatschap, voor het premierschap. Het is Dans vierde poging om de regering van Ilie Bolojan te vervangen, die op 5 mei viel bij een vertrouwensstemming (AGERPRES). De enige haalbare meerderheid vereist dat de sociaaldemocraten en de liberalen, die weigeren samen te regeren, vóór de begroting voor 2027 op 15 november voor hetzelfde kabinet stemmen (Public Finance Law).

Niculescu, voormalig ambassadeur in Frankrijk, aanvaardde de voordracht en zei dat het vormen van een meerderheid zijn eerste taak was (AP). Dan zegt dat hij de kandidaat koos die de meeste kans maakt zo’n meerderheid te vinden. Of de ministers partijpolitici of technocraten worden, liet hij open.

De gok is dat partijen die de premier van een rivaal afwezen, mogelijk wel instemmen met iemand die bij geen van hen hoort. Partijkandidaten zijn tot dusver nergens gekomen. In juni strandden er twee: de een gaf de opdracht terug, de ander haalde de vertrouwensstemming niet (DW, TVR). De meest recente kandidaat, Siegfried Mureșan, kreeg steun van de liberale PNL, de hervormingsgezinde USR en de partij van de Hongaarse minderheid, UDMR. Op 30 september kreeg hij slechts 182 stemmen (AP, To Brief).

Waar de stemmen zitten

Een nieuw kabinet heeft de steun nodig van een meerderheid van de gezamenlijke vergadering van afgevaardigden en senatoren. Met de huidige samenstelling zijn dat 233 stemmen (Constitution, Chamber register, Senate register). De partijen die Mureșan steunden halen dat aantal zelfs niet als alle afgevaardigden van nationale minderheden meestemmen. Voor elke haalbare meerderheid is dus de steun van de sociaaldemocraten (PSD) nodig.

PSD, PNL en UDMR hebben samen 238 zetels in beide kamers, vijf meer dan nodig (Chamber register, Senate register). Die marge is wel klein. Een handvol afwezigen of tegenstemmers uit een van de drie partijen zou het kabinet al doen stranden. Op de dag dat Niculescu werd aangewezen, had geen van deze partijen hem steun toegezegd (DW).

Een kabinet steunen zonder erin te stappen

Voor een vertrouwensstemming moeten partijen stemmen leveren; daarvoor hoeven ze geen ministersposten te krijgen. Dat verschil biedt Niculescu ruimte, maar elke partij stelt andere voorwaarden aan haar steun.

PSD-leider Sorin Grindeanu wilde zelf premier worden. Volgens hem strookte Dans keuze niet met de zetelverhoudingen en zou PSD geen blanco cheque geven aan een nieuw politiek experiment (Radio România Actualități). Daarmee sloot hij onvoorwaardelijke steun uit. Steun op basis van onderhandelde afspraken wees hij niet af.

Bolojan, inmiddels demissionair premier en PNL-leider, heeft een ander bezwaar. Hij sloot regeringssamenwerking met PSD uit, maar hield de deur open voor steun aan een kabinet-Niculescu zodra hij het programma en de ploeg heeft gezien (Radio România Actualități). Zijn standpunt sluit een kabinet uit waarin beide partijen ministers leveren. Er blijft ruimte voor een kabinet waaraan één van de twee deelneemt, of geen van beide.

De UDMR kan hier overigens een brug slaan. Fractievoorzitter in het lagerhuis Csoma Botond zei dat de partij Niculescu zou kunnen steunen als zowel PNL als PSD water bij de wijn doet. Partijleider Kelemen Hunor zei dat UDMR ook een kabinet kan steunen zonder zelf ministers te leveren (Transtelex). Bij andere partijen staan de deuren dicht. USR-leider Dominic Fritz wees zowel PSD-ministers als PSD-controle af, de nationalistische AUR beloofde geen enkele stem en ook SOS România weigerde steun.

Waarom de begroting de druk opvoert

De grondwet geeft een kandidaat tien dagen om het parlement om vertrouwen te vragen (Constitution). Als het besluit, zoals gemeld, op 6 oktober in het staatsblad is verschenen, komt de termijn uit op 16 oktober (Euronews Romania).

Dan kan ook het parlement ontbinden, maar hij weigert die mogelijkheid te gebruiken. Na raadpleging van de fractieleiders mag hij het parlement ontbinden als het minstens twee investituurverzoeken heeft afgewezen en binnen 60 dagen geen regering heeft gesteund. Aan beide voorwaarden is inmiddels voldaan (Constitution). Volgens Dan zou een verkiezing maanden extra demissionair bestuur betekenen (Gândul).

Die beperking is reëel. De grondwet staat een demissionair kabinet alleen handelingen toe die nodig zijn om het land te besturen (Constitution). Of daar ook het indienen van een volledige nieuwe begroting onder valt, is onduidelijk. Een kabinet zonder meerderheid zou die bovendien moeilijk door het parlement krijgen. De begroting moet immers passen binnen het EU-pad om het Roemeense tekort uiterlijk in 2030 onder 3% van het bbp te brengen (Council). Op 2 oktober handhaafde S&P de rating van Roemenië op BBB−, één stap boven de junkstatus, met negatieve vooruitzichten. De kredietbeoordelaar noemde politieke onzekerheid als risico (S&P).

Met Niculescu heeft Dan een kandidaat gevonden die geen van beide grote rivalen kan claimen. Hun weigering om samen te regeren laat wel een smallere route open: beide partijen kunnen hetzelfde kabinet het vertrouwen geven. PSD zou moeten afzien van de eis zelf de voorwaarden te bepalen. PNL zou moeten stemmen voor een kabinet dat ook PSD steunt, zolang ze er niet allebei in plaatsnemen. Tot dusver heeft noch Grindeanu noch Bolojan die steun toegezegd, terwijl de begroting op zich laat wachten.