Roemenië valt zonder kernstroom

De enige kerncentrale van Roemenië produceert sinds 13 augustus geen elektriciteit meer. Cernavodă Unit 2, de laatste reactor die nog draaide, werd die ochtend stilgelegd omdat de Donau onder het minimumniveau was gezakt dat nodig is om de reactoren te koelen (ABC News/AP, Digi24). Unit 1 was om dezelfde reden al op 28 juli van het net gehaald. Samen leverden de twee reactoren ongeveer 1,4 GW aan constante stroom, dag en nacht, goed voor circa een vijfde van de Roemeense elektriciteitsproductie (Agerpres, Reuters via Global Banking & Finance). Die productie is nu nul.

Het mechanisme is eenvoudig. Kernreactoren produceren grote hoeveelheden warmte om stoom te maken, en voor veilige koeling zijn grote volumes water nodig. Zakt de rivier te ver, dan kunnen exploitanten niet langer garanderen dat er genoeg koelwater wordt aangevoerd. De reactoren zijn niet beschadigd, maar ze kunnen niet draaien. Boekarest gaf meer dan € 2 miljoen uit aan noodwerkzaamheden in de rivier, waaronder baggerwerk en het laten zinken van binnenvaartschepen om de stroming richting de waterinlaat van de centrale te sturen (Al Jazeera, Firstpost). Het was niet genoeg. Bij Baziaș werd tot en met 17 augustus een Donau-afvoer verwacht van ongeveer 1.400 kubieke meter per seconde, ongeveer een derde van het gemiddelde voor augustus (Agerpres).

Na zonsondergang begint de krapte

De echte spanning ontstaat elke avond. Zonnepanelen vangen overdag een deel van het Roemeense tekort op, maar na zonsondergang blijft de vraag naar airconditioning en huishoudelijke stroom hoog terwijl de zonneproductie wegvalt. Dan moet Roemenië importeren. Volgens het energieministerie kan de importbehoefte in de avond oplopen tot 2.300 MW, tegenover een grensoverschrijdende transportcapaciteit van ongeveer 4.000 MW (Digi24). Alleen: capaciteit is de pijp, niet het water. Zij zegt wat de kabels kunnen vervoeren, niet of buurlanden om negen uur 's avonds daadwerkelijk stroom over hebben om te verkopen.

De druk was al zichtbaar voordat de kerncentrale volledig stillag. Op 5 augustus bereikte de Roemeense avondvraag 7.675 MW, terwijl de binnenlandse productie bleef steken op 5.321 MW. Import dekte bijna 31% van het verbruik, en de groothandelsprijs voor levering op de volgende dag was met 48% gestegen tot ongeveer € 178 per megawattuur (Brussels Signal). Als de tekorten verder oplopen, mag netbeheerder Transelectrica volgens het noodplan grote industriële afnemers met 10–30% afschakelen en de uitvoer van stroom opschorten (Balkan Green Energy News).

Zelfde rivier, zelfde probleem, gedeelde rekening

Ook de Hongaarse kerncentrale Paks ligt aan de Donau en liep tegen hetzelfde probleem aan. Op 7 augustus produceerde Paks nog ongeveer 230 MW van zijn 2.000 MW capaciteit (HVG, kormany.hu). Bijna 1.770 MW aan stabiele Hongaarse productie viel dus weg op hetzelfde moment dat Roemenië zijn eigen kernstroom verloor.

De kosten werden snel zichtbaar. De dagelijkse netto-importrekening van Hongarije steeg van ongeveer 0,6 miljard forint eind juli naar bijna 4 miljard forint begin augustus, omdat het land het grootste deel van zijn stroom moest inkopen tijdens dure avonduren, toen de prijzen boven € 200/MWh uitkwamen (Telex/G7, Portfolio). Dit zijn groothandelsprijzen: de tarieven die energiebedrijven en grote afnemers op de elektriciteitsmarkt betalen. Ze verschijnen niet van de ene dag op de andere op de energierekening van huishoudens, maar ze verhogen wel de kosten voor leveranciers, die ze uiteindelijk doorberekenen.

Beide landen probeerden dus avondstroom te kopen in een regio die juist minder reservecapaciteit had om te verkopen.

Wie wint, wie betaalt

Bulgarije was op korte termijn de duidelijkste winnaar. De kerncentrale Kozloduy gebruikt sproeivijvers en reserveputten voor koeling, in feite opgeslagen water dat tijd koopt wanneer de rivier zakt. Daardoor was de centrale beter bestand tegen de lage waterstand. Energieminister Iva Petrova meldde exporten van 32.000–33.000 MWh per dag, met ongeveer 1.355 MW richting Roemenië op 7 augustus (Club Z, economic.bg). De Bulgaarse groothandelsprijzen stegen naar € 150–170/MWh, tegen € 100–120/MWh een week eerder (Mediapool). Sofia verkocht schaarse stroom tegen een premie. Maar ook het voordeel van Kozloduy heeft grenzen: Bulgaarse functionarissen zeiden dat de centrale bij de huidige waterstanden nog ongeveer anderhalve week kon blijven draaien (BTA).

De verliezers zijn Roemeense en Hongaarse industriële verbruikers die met afschakeling kunnen worden geconfronteerd, stroomkopers die twee of drie keer de normale zomerse groothandelsprijs betalen, en belastingbetalers die noodwerkzaamheden in de rivier financierden die de stilleggingen wel vertraagden maar niet voorkwamen. Het Roemeense elektriciteitssysteem staat niet op het punt uit te vallen. Maar het blijft alleen stabiel als de wind blijft waaien, waterkracht binnen krappere marges blijft leveren, buurlanden overschotten te verkopen hebben en de avondvraag beheersbaar blijft. Dat is de gok die Boekarest neemt terwijl de Donau verder zakt.