Roemeense loonwet zet €770 million op het spel

Brussel bepaalt geen Roemeense salarissen. De Europese Commissie keurt geen loonschalen goed voor leraren, artsen of ambtenaren. Maar zij beslist wel of Roemenië ongeveer € 770 miljoen aan subsidies uit het herstelfonds krijgt. De loonwet die Boekarest heeft opgesteld om dat geld vrij te spelen, is nog niet door de begrotingstoets van de Commissie gekomen. De vraag is simpel: kan Roemenië deze wet betalen zonder zijn tekort verder uit de hand te laten lopen?

Premier Ilie Bolojan bevestigde op 19 augustus dat de Commissie het ontwerp heeft teruggestuurd met "opmerkingen" en "verzoeken om verduidelijking" (Agerpres). Roemeense media kozen een hardere formulering: Brussel zou de tekst hebben "afgewezen" (Euronews Romania). Daarvoor bestaat vooralsnog geen openbaar Commissiedocument. Dat verschil doet ertoe, want dit is een onderhandeling vóór de deadline, geen definitief oordeel.

Roemenië creëerde zijn eigen machtsprobleem

De macht van de Commissie komt hier uit één bron. Onder de Recovery and Resilience Facility, het EU-fonds na de pandemie dat subsidies koppelt aan hervormingsafspraken, heeft Roemenië zelf de hervorming van de ambtenarensalarissen in zijn nationale plan gezet. De Raad van de EU heeft dat plan vervolgens goedgekeurd. Nu controleert Brussel of Boekarest daadwerkelijk heeft geleverd voordat het geld wordt overgemaakt (EUR-Lex, European Commission). De Europese Rekenkamer omschrijft dit systeem als betalingen op basis van mijlpalen, niet op basis van facturen (ECA).

Het begrotingsconflict is overzichtelijk. Het Roemeense ministerie van Financiën zou een variant steunen die in 2027 ongeveer 8 miljard lei aan extra loonkosten oplevert (Știrile ProTV). In de politieke onderhandelingen schoof dat bedrag richting 12 of 16 miljard lei, zonder compenserende bezuinigingen (RFI Romania). Brussel wil dus weten of de duurdere versie betaalbaar is. Met een staatsschuld van meer dan 60% van het bbp waarschuwde minister van Financiën Alexandru Nazare dat "begrotingsdiscipline een verplichting is, geen optie" (Bursa).

Waarom de wet politiek moeilijk af te ronden is

De hervorming moet een versnipperd loonstelsel vervangen. Demissionair minister van Arbeid Dragoș Pîslaru zei dat de wet 87 van de 151 bestaande toelagen zou schrappen en prestatiebeloningen zou maximeren (Agerpres). Zorgbonden zijn niet akkoord. Onderwijspersoneel vreest bevroren inkomens. Een adviseur van president Nicușor Dan zei dat Dan geen wet zal ondertekenen die de lonen in zorg en onderwijs verlaagt (Digi24).

Voor 31 augustus heeft Boekarest drie dingen nodig: een coalitieakkoord over de kosten, een buitengewone parlementszitting om de wet aan te nemen, en begrotingssimulaties die de Commissie als bewijs accepteert. PNL, de kleinere coalitiepartij die de parlementaire agenda beheert, steunt die route (Mediafax). Maar PSD-leider Sorin Grindeanu, wiens partij de meeste coalitiezetels heeft, zegt dat zijn partij het ontwerp en de simulaties nog niet eens heeft ontvangen. Zonder PSD komt de wet er niet.

Het precedent reikt verder dan Boekarest

De loonwet is goed voor ongeveer € 770 miljoen binnen een grotere vijfde betalingsaanvraag van € 2,84 miljard, die op 15 augustus is ingediend (Radio Romania, Romania Insider). Daarnaast hangen zes onafgeronde wetgevende maatregelen samen met in totaal ongeveer € 4,5 miljard aan herstelgeld (Brussels Times). Alle mijlpalen moeten uiterlijk 31 augustus zijn afgerond; de laatste uitbetalingen sluiten in december (Commission guidance).

De zesde herstelbetaling aan Spanje liet zien dat de Commissie het grootste deel van een aanvraag kan goedkeuren en tegelijk het onvoldoende bewezen deel kan inhouden (RTVE, La Moncloa). Dat wordt vermoedelijk ook het model als Roemenië de meeste mijlpalen haalt, maar struikelt over de loonwet. Betaalt de Commissie toch op basis van zwak bewijs, dan weten andere hoofdsteden dat de laatste RRF-deadline onderhandelbaar is. De Commissie moet nu bepalen of het Roemeense bewijs voldoet. Boekarest heeft elf dagen om die beslissing moeilijker te maken.