Roemeense loonwet blokkeert €770 miljoen

€ 770 miljoen aan Europees herstelfondsgeld hangt nu af van één Roemeense wet: vakbonden wijzen haar af, een rechter heeft de procedure deels stilgelegd en de grootste partij van het land wil er niet voor stemmen.

Interim-premier Ilie Bolojan zei op 23 juli dat vijf van de zes wetsvoorstellen die nodig zijn om de resterende EU-subsidies vrij te krijgen deze week naar het parlement kunnen. De loonwet voor de publieke sector, waaraan die € 770 miljoen is gekoppeld, zit daar niet bij (Adevărul, Romania Insider).

Roemenië dreigt ongeveer € 4,5 miljard aan resterende subsidies uit de Recovery and Resilience Facility mis te lopen, het Europese coronaherstelfonds dat regeringen pas betaalt nadat beloofde hervormingen zijn uitgevoerd. Daarvoor moet het parlement vóór de harde deadline van 31 augustus zes wetten aannemen (Brussels Times). Zoals To Brief tien dagen geleden meldde, ging de crisis toen nog over alle zes wetsvoorstellen. Deze week is het beeld verschoven: vijf kunnen mogelijk door. De loonhervorming, op zichzelf goed voor meer dan € 770 miljoen (Stirile ProTV, Europa FM), ligt nu alleen in de vuurlinie.

Drie blokkades in tien dagen

De loonwet liep in korte tijd tegen drie muren aan. Op 14 juli zei PSD-leider Sorin Grindeanu dat zijn partij het voorstel niet zou steunen. PSD domineert het Roemeense parlement; zonder de partij is er geen meerderheid voor de wet. Op 21 juli schortte het hof van beroep in Boekarest de publieke consultatieprocedure op na een bezwaar van zorgvakbond Sanitas (Romania Insider). Op 23 juli vroegen alle vijf grote vakbondsfederaties het parlement om de huidige tekst te laten vallen, met het argument dat € 770 miljoen geen reden is om een gebrekkige hervorming door te drukken (Adevărul).

Bolojans zwakte is structureel. Als interim-premier regeert hij na verkiezingen, maar vóór de vorming van een vaste coalitie. Hij heeft daardoor niet het politieke mandaat om een impopulaire herstructurering op te leggen. PSD kan intussen weigeren te stemmen en hem toch alleen met de deadline laten zitten.

De strijd gaat over de vraag wie de loongrens opvangt. Bolojans ontwerp beperkt de lonen in de publieke sector tot 8,1% van het bbp, een plafond dat met de Europese Commissie is afgesproken, volgens Mediafax. Bonussen zouden worden gemaximeerd op 20% van het basissalaris. Daarmee blijven de nominale lonen grotendeels intact, maar worden juist de toelagen geraakt waar veel ambtenaren in de praktijk op leunen. De vakbonden noemen het voorstel ondeugdelijk. PSD zegt dat een interim-regering zo'n maatregel niet mag opleggen.

Brussel kan controleren, niet bevelen

De uitspraak van de rechter bevriest de EU-gelden niet rechtstreeks. Zij creëert wel een groter probleem: kan Roemenië op tijd een hervorming leveren die juridisch standhoudt, voordat de Commissie haar moet beoordelen? De Commissie betaalt pas nadat Roemenië heeft aangetoond dat de hervorming is afgerond. Als dat bewijs tekortschiet, kan Brussel geld achterhouden of schrappen (EUR-Lex, European Court of Auditors).

Gedeeltelijke goedkeuring is in de praktijk precies hoe dit systeem werkt. Volgens Primigea keurde de Commissie bij de zesde betalingsaanvraag van Spanje de meeste mijlpalen goed, maar liet zij enkele onderdelen openstaan. Vastgehouden geld kwam pas vrij nadat Madrid extra bewijs had geleverd. Roemenië zou een vergelijkbare route kunnen volgen: vijf van de zes wetten aannemen kan die mijlpalen en het bijbehorende geld beschermen. Maar de € 770 miljoen van de loonwet verhuist niet naar een andere begrotingsregel.

De volgende Roemeense betalingsaanvraag, verwacht begin augustus en goed voor ongeveer € 2 miljard (Radio Romania International), komt dus bij de Commissie binnen met een gat op de plek waar de loonhervorming hoort te staan. Bulgarije zit met dezelfde deadline van 31 augustus, met ongeveer € 400 miljoen gekoppeld aan onafgemaakte energie- en anticorruptiehervormingen (Mediapool).

De Commissie kan geld koppelen aan hervormingsbeloften en controleren of die zijn nagekomen. Zij kan geen nationaal parlement laten stemmen, geen rechter passeren en geen vakbonden dwingen een consultatie te accepteren die zij als schijnprocedure zien. De RRF doet daarmee precies waarvoor zij is ontworpen: de prijs van politiek uitstel omzetten in een exact, niet-onderhandelbaar bedrag. In Roemenië is dat bedrag € 770 miljoen, en de datum is 31 augustus.