Roemeense loonwet zet €770m op spel

Roemenië moet uiterlijk 31 augustus een uniforme loonhervorming voor de publieke sector wettelijk hebben vastgelegd. Die hervorming heeft Boekarest aan Brussel beloofd in ruil voor betalingen uit het Europese herstelfonds. Haalt Roemenië die datum niet, dan kan ongeveer € 770 miljoen worden opgeschort (RRI, Romania Insider). Komt er wel een wet, maar wordt die te duur, dan komt de kredietwaardigheid onder druk te staan. Met BBB- en een negatieve outlook zit Roemenië al op de laagste trede van investment grade; één verlaging betekent hogere leenkosten bij iedere volgende staatsobligatie (SeeNews). Een politiek akkoord is er vooralsnog niet.

De referentiewaarde zakt verder

Het jongste ontwerp, dat op 20 augustus naar partijleiders is gestuurd, zet de basisreferentiewaarde op 4.000 lei. Die waarde is het anker van het hele loongebouw: het basissalaris van iedere ambtenaar is een functiespecifieke coëfficiënt vermenigvuldigd met die waarde. Hoe hoger de referentiewaarde, hoe hoger dus de salarissen in de hele publieke sector. Het bedrag is de afgelopen maanden steeds verder verlaagd: van 4.320 lei in eerdere versies naar 4.100 lei in juli en nu 4.000 lei (Adevărul, Gândul). Ook beperkt het ontwerp de meeste toeslagen tot 20% van de middelen voor basissalarissen (Spotmedia).

Elke verlaging maakt de begroting makkelijker verdedigbaar in Brussel en moeilijker verkoopbaar aan werknemers. De hervorming moet juist de loonverschillen binnen de overheid corrigeren. Vakbonden bij de pensioenhuizen zeggen dat een van de scheefste verschillen blijft bestaan: een senior adviseur bij de centrale pensioenautoriteit zou 11.200 lei verdienen, terwijl iemand met vergelijkbaar werk bij een territoriaal kantoor 8.600 lei krijgt (Agerpres). Griffiers hebben aangekondigd dat zij vanaf 1 september rechtbanken en parketten zullen sluiten als het ontwerp overeind blijft (Digi24), één dag nadat de EU-deadline is verstreken.

Brussel bepaalt geen lonen, maar vraagt wie de rekening betaalt

De Europese Commissie heeft het ontwerp niet formeel afgewezen. Premier Ilie Bolojan zei dat Brussel "vragen en verzoeken om verduidelijking" heeft gestuurd; minister van Arbeid Dragoș Pîslaru merkte op dat de tekst nog altijd een werkdocument is, en dat er dus ook niets formeel kan worden verworpen (Agerpres, Realitatea). De zorg is fiscaal. Volgens Romania Insider is de loonsom naar verluidt gestegen van ongeveer 8 miljard lei naar circa 12 miljard lei, en wil de Commissie weten hoe Roemenië dat verschil dekt.

Een hogere loonsom is geen eenmalig project. Zij loopt door in iedere volgende begroting, terwijl de ruimte om die stijging op te vangen kleiner wordt. De staatsschuld kwam eind het eerste kwartaal van 2026 uit op 60,1% van het bbp (Eurostat). Daarmee passeerde Roemenië een binnenlandse juridische grens: boven 60% mag de regering de totale loon- of sociale uitgaven niet verhogen, tenzij zij elders bezuinigt of nieuwe inkomsten vindt (Bursa). Het ministerie van Financiën verwacht dat de schuld verder oploopt naar 61,8% dit jaar en 63,9% in 2028 (Economica).

Wie betaalt

Werknemers van wie het huidige salaris boven het nieuwe loongebouw ligt, krijgen een belofte: hun loon daalt op papier niet, maar kan wel jarenlang worden bevroren totdat het rooster hen heeft ingehaald (G4Media). Bij inflatie is zo'n bevroren salaris gewoon een reële loonsverlaging. Leraren in het vooruniversitair onderwijs, van wie de coëfficiënten in het jongste ontwerp zijn verhoogd, behoren mogelijk tot de weinige groepen die er wél op vooruitgaan (Digi24).

Een gemiste deadline op 31 augustus betekent niet dat € 770 miljoen meteen verdwijnt. Onder artikel 24 van de RRF-verordening, de EU-regel die betalingen uit het herstelfonds regelt, kan de Commissie een betaling opschorten en die later alsnog vrijgeven zodra Roemenië het probleem heeft opgelost. Alleen loopt de herstel- en veerkrachtfaciliteit op haar einde. Een correctie die in 2024 nog beheersbaar was geweest, wordt eind 2026 riskant: er moet dan nog tijd zijn om wetgeving aan te nemen, naleving aan te tonen en die door Brussel te laten verifiëren voordat de faciliteit sluit (Curs de Guvernare).

Roemenië heeft een betaalbare loonhervorming beloofd en heeft nog negen dagen om die te leveren. Iedere concessie wijst een betaler aan. Werknemers betalen via lagere verwachtingen of bevroren reële lonen. De staat betaalt via een hogere terugkerende rekening die zij niet makkelijk kan dekken. Brussel accepteert de uitkomst alleen als de fiscale onderbouwing standhoudt.