Roemeense loonimpasse bedreigt €770m

Demissionair premier Ilie Bolojan heeft de rekening van Roemeniës gemiste hervormingen becijferd. Het land is € 770 mln kwijtgeraakt doordat politici het niet eens werden over een loonwet voor de publieke sector, zei hij op 31 augustus. Daar kan nog tot € 100 mln bijkomen, omdat kolencentrales die volgens afspraak dicht moesten nog altijd draaien (HotNews). Zijn interim-regering treft daarvoor volgens Bolojan overigens geen schuld.

Die datum van 31 augustus was geen toevallige grens. Het was de laatste dag waarop Roemenië de hervormingen kon afronden die het had beloofd in zijn PNRR, het nationale plan onder de Europese herstel- en veerkrachtfaciliteit na Covid. Via dat programma kregen lidstaten leningen en subsidies in ruil voor aantoonbaar uitgevoerde hervormingen (Commission closure guidance). Vanaf nu beoordeelt de Europese Commissie wat Boekarest daadwerkelijk heeft geleverd en hoeveel geld zij inhoudt.

Drie verliezen, drie gradaties van zekerheid

De bedragen moeten uit elkaar worden gehaald, want ze zijn niet allemaal even hard.

Het duidelijkst is € 458,7 mln. Dat bedrag werd eerder dit jaar definitief geschrapt uit Roemeniës derde betalingsverzoek, nadat mijlpalen niet waren gehaald en een opschortingsperiode was verlopen (Agerpres, Radio Romania International). Dat geld komt niet terug.

De € 770 mln is iets anders: een politieke erkenning, nog geen formeel besluit van de Commissie. President Nicușor Dan zei dat de vier voormalige coalitiepartijen er allemaal niet in waren geslaagd overeenstemming te bereiken over één loonwet voor de publieke sector, en dat zij het verlies hadden aanvaard (Agerpres, Spotmedia). Euronews en Bloomberg behandelden het bedrag als een verwacht verlies, niet als een geboekte korting. Toen de deadline verstreek, had de Commissie nog geen betalingsbesluit gepubliceerd.

De kolenraming is nog zachter. Volgens Bolojan kan Roemenië tot € 100 mln verliezen omdat de bruinkoolcentrales in Turceni en Craiova niet zijn gesloten zoals het plan voorschreef (Digi24). Dat is een inschatting van de regering van een boete die Brussel nog niet heeft vastgesteld.

Het kolendossier gaat over meer dan geld

De loonwet strandde omdat politici geen akkoord wilden of konden sluiten. UDMR-leider Kelemen Hunor stelde dat een slechte wet niet moet worden aangenomen alleen om Europees geld veilig te stellen (Kronika). Bij kolen speelt een ander probleem: de volgorde. Roemenië beloofde centrales te sluiten voordat vervangende stroomproductie en stadsverwarming klaar waren.

Bolojans eigen uitleg was dat de alternatieven rond Craiova en de Jiului-vallei nog niet gereed waren (HotNews). Wie kolen sluit voordat er vervangende warmte en elektriciteit is, schuift de werkelijke kosten door naar huishoudens en gemeentelijke verwarmingsbedrijven. De Commissie kan de gemiste mijlpaal als een budgettaire sanctie beprijzen. Een te vroege sluiting was wel een economische sanctie geweest voor de mensen die naast die centrales wonen.

Het parlement heeft die spanning expliciet gemaakt. Een amendement van de PSD koppelt kolensluitingen nu aan de voorwaarde dat eerst gelijkwaardige vervangingscapaciteit wordt gebouwd. De Commissie waarschuwde dat dit de decarbonisatiemijlpaal kan ondermijnen die al in Roemeniës plan was goedgekeurd (Agerpres, Romania Insider). Een nationale regering heeft een strak sluitingspad in een door de EU goedgekeurd plan gezet. Latere regeringen erfden dat schema terwijl de fysieke infrastructuur er nog niet was.

Roemenië staat daarin niet alleen. De eindfase van de herstel- en veerkrachtfaciliteit legt in de hele EU bloot welke beloften niet zijn waargemaakt. De EU heeft immers geen blanco cheques uitgeschreven. Op grond van artikel 24 van de RRF-verordening kan de Commissie gedeeltelijk betalen, bedragen opschorten die aan niet-gehaalde voorwaarden zijn gekoppeld, en uiteindelijk korten als het bewijs uitblijft (EUR-Lex, Council explainer). Hervormingsbeloften zijn afdwingbare checklists geworden.

Wie betaalt wanneer subsidies verdwijnen

Als EU-subsidies niet binnenkomen, moet een regering het gat vullen met leningen of de projecten uitstellen die ermee zouden worden betaald. Volgens een analyse van gegevens van het Roemeense ministerie van Financiën kwam in de eerste helft van 2026 meer dan 70% van de publieke investeringen uit EU-subsidies en PNRR-leningen (Friendship Bridge). Fitch houdt Roemenië op BBB-, met een negatieve outlook (Fitch Ratings). Voor een land dat op BBB- leent, is vervangend geld niet langer gratis.

De herstel- en veerkrachtfaciliteit doet daarmee wat zij moest doen: hervormingsafspraken omzetten in budgettaire gevolgen. De Commissie kan elke gemiste mijlpaal beprijzen. Roemeense regeringen moeten hun kiezers nog wel uitleggen waarom zij kolencentrales beloofden te sluiten voordat de vervanging klaar was.