Zetelloze Tomac moet €15 miljard redden

Eugen Tomac heeft geen parlementszetels. Geen coalitie. Hij heeft tien dagen om een vertrouwensstemming te winnen tegen vrijwel algemene tegenstand. Achter hem ligt € 15 miljard aan EU-herstelfondsen, met een harde deadline op 31 augustus, € 16,68 miljard aan defensieleningen die nog moeten worden geratificeerd, en een kredietrating één stap boven rommelstatus, terwijl Fitch op 31 juli opnieuw oordeelt.

President Nicușor Dan wees Tomac op 4 juni aan, precies een maand nadat het parlement premier Ilie Bolojan had weggestemd met een motie van wantrouwen van 281 tegen 4 stemmen. Die marge, de grootste in Roemenië sinds het einde van het communisme, liet zien hoe breed de opstand was tegen Bolojans bezuinigingsbegroting, die de ambtenarensalarissen verlaagde om aan de EU-tekortdoelen te voldoen. Zijn beoogde opvolger leidt de PMP, een partij die bij de verkiezingen van 2024 ongeveer 2% haalde en geen enkele parlementszetel heeft. Tomacs voornaamste kwalificatie is volgens Roemeense commentatoren het persoonlijke vertrouwen van de president (HotNews).

De rekensom klopt niet

Tomac heeft 233 stemmen nodig in het Roemeense gezamenlijke parlement van 466 zetels. Geen enkele combinatie brengt hem daar zonder partijen die niet met elkaar aan tafel willen. De liberalen van de PNL weigeren een akkoord met de sociaaldemocratische PSD, de partij die Bolojan ten val bracht. De hervormingspartij USR eist ministersposten die de PNL en de etnisch-Hongaarse UDMR niet willen afstaan. UDMR-leider Kelemen Hunor noemde de voordracht "zelfs geen noodoplossing" en zei dat zijn partij uiterlijk in het weekend een besluit neemt.

Zelfs een optimistische telling van PSD, PNL en UDMR samen komt uit op ongeveer 186 zetels (IntelliNews). Dan komt Tomac nog altijd 47 stemmen tekort. De radicaal-rechtse AUR, die in peilingen op 35% staat en verder groeit, boycot het proces. Die partij wil vervroegde verkiezingen.

Een demissionair kabinet in de klem van de grondwet

Het Roemeense demissionaire kabinet mag geen noodverordeningen uitvaardigen, de snelle decreten waarmee eerdere regeringen door de EU vereiste hervormingen door het parlement loodsten. Negen van de elf resterende wetten die samenhangen met € 7,5 miljard aan uitbetalingen uit het herstelfonds moeten nu via het parlement (Romania Insider, IntelliNews). Herziening van de loonstructuur, belastinghervorming, aanpak van staatsbedrijven: alles vereist stemmen van een parlement dat het niet eens kan worden over een premier.

De deadline van 31 augustus is wettelijk vastgelegd in de Recovery and Resilience Facility, het Europese investeringsprogramma na de pandemie. De Commissie kan die termijn niet eenzijdig verlengen. Bolojans team diende op de avond van zijn val nog een herzieningsvoorstel in, bedoeld om de moeilijkste mijlpalen van subsidies naar leningen te verschuiven. Over die herziening wordt nog altijd met Brussel onderhandeld.

Dronetreffer, geen regering om te reageren

Op 29 mei raakte een Russische drone een woongebouw in Galați, waarbij twee burgers gewond raakten. Het was het eerste Russische wapen dat slachtoffers maakte op NAVO-grondgebied. Een NAVO-frontlijnstaat kreeg een directe klap te verwerken, terwijl het parlement al een maand geen leider wist aan te wijzen. De Poolse premier Tusk riep de NAVO op Russische provocaties met "totale ernst" te behandelen en plaatste het incident in een patroon dat Polen, de Baltische staten en Roemenië omvat (PAP). De Duitse bondskanselier Merz hield het koeler en sprak van "geen verandering in de situatie".

Het Roemeense Constitutionele Hof nam op 4 juni één hindernis weg door het SAFE-defensieprogramma, een EU-regeling voor gezamenlijke militaire aanbesteding, grondwettig te verklaren (Agerpres). Maar de leningsovereenkomst van € 16,68 miljard moet nog altijd door het parlement worden geratificeerd. Dat kan een demissionaire regering niet leveren.

Na het aflopen van de klok

Als Tomac op 14 juni faalt, wijst de president een nieuwe kandidaat aan. Mislukt ook die poging, dan kan Dan na 4 augustus het parlement ontbinden en verkiezingen uitschrijven. De waarschijnlijke winnaar is AUR, een nationalistische en EU-sceptische partij waarvan de peilingen sinds 2024 zijn verdubbeld. Roemeense en Slowaakse media trekken parallellen met de Hongaarse bevriezing van EU-geld wegens rechtsstaatproblemen (Aktuality.sk), al verschillen de mechanismen. In Roemenië draait de blokkade om fiscale verlamming, en € 15 miljard hangt aan een regering die nog niet bestaat.

In het Spring Package van 3 juni plaatste de EU Roemenië als enige lidstaat in de categorie "excessive imbalances", de zwaarste vorm van macro-economisch toezicht die de Commissie kan opleggen. Als de hervormingen na 31 augustus blijven liggen, vervalt het herstelgeld volgens de regels. Over die datum valt niet te onderhandelen.