Roemenië haalt Russische drone neer

Om 09.39 uur op 24 juli zagen Roemeense radars een luchtdoel ten oosten van Sulina, aan de kust van de Donaudelta. Het doel vloog landinwaarts. Via Brăila. Richting Buzău. Vanaf de luchtmachtbasis Mihail Kogălniceanu stegen twee Italiaanse Eurofighters op onder NAVO-commando. Daarna volgden twee Roemeense F-16's. Een Italiaans toestel vuurde boven het district Brăila een raket af en miste. Om 11.02 uur haalde een Roemeense F-16 de drone neer boven onbewoond terrein bij Padina (Romania Insider, n-tv). Het was de eerste publiek gemelde keer dat Roemenië een drone neerschoot die zijn luchtruim had geschonden.

Roemeense aanklagers bevestigden dat het ging om een Russische drone van het type Shahed/Geran, hetzelfde wapen dat Rusland inzet tegen Oekraïense infrastructuur. Tijdens de onderschepping hadden piloten al gemeld dat het doel er visueel zo uitzag, maar volledige technische bevestiging moest nog volgen (Mediafax, Berliner Zeitung). Markeringen op brokstukken, elektronica, springkop en lanceerlocatie zijn niet gepubliceerd.

Wie gaf het bevel?

Door de geallieerde volgorde werd dit vanzelf een NAVO-zaak. De Italiaanse Eurofighters vlogen binnen NATO Air Policing, de permanente NAVO-missie voor het volgen en onderscheppen van verdachte vliegtuigen. Volgens Sofia Globe bevestigde de NAVO dat de toestellen opereerden "under NATO command and control" (Sofiaglobe). Maar het NAVO-commando coördineert de missie. De juridische verantwoordelijkheid voor wapengebruik boven eigen grondgebied blijft bij nationale autoriteiten. De vraag is dus wie het schot heeft goedgekeurd.

Volgens Roemeense defensiebriefings vuurde een Italiaanse Typhoon boven Brăila en miste het toestel, waarna op de grond een krater en raketresten achterbleven (Quotidiano Nazionale, Adnkronos). Een officiële Italiaanse verklaring is niet opgedoken. Dat Italië zwijgt over een raket die boven het grondgebied van een bondgenoot is afgevuurd, is op zichzelf al veelzeggend.

De Roemeense piloot vuurde pas toen de drone boven onbewoond terrein vloog. Dat wijst op vooraf afgesproken regels over waar en wanneer ingrijpen is toegestaan (Internazionale/Reuters). Noch het Roemeense ministerie van Defensie, noch de NAVO heeft die regels openbaar gemaakt.

Waarom drones het oude draaiboek breken

Air Policing en Air Defense zijn verschillende missies. Air Policing betekent verdachte vliegtuigen onderscheppen: ernaast gaan vliegen, identificeren, weg begeleiden. Air Defense betekent dreigingen vernietigen. Buzău stond te boek als Air Policing. In de praktijk werd het Air Defense: piloten vuurden raketten af en vernietigden een doel boven bondgenootschappelijk grondgebied.

Een Shahed-drone is immers geen bemand vliegtuig dat je kunt wegdirigeren. Het toestel is traag, onbemand, mogelijk explosief en tijdens de vlucht lastig met zekerheid te classificeren. Het oude model van onderscheppen en escorteren werkt hier niet.

De Baltische staten, die voor hun luchtbewaking afhankelijk zijn van roulerende geallieerde jachtdetachementen en niet van grote nationale luchtmachten, worstelen precies met die verschuiving. Estse bronnen melden dat de stap van Air Policing naar Air Defense eerder in juli al was genomen, dus vóór de Roemeense onderschepping (ERR). Litouwse functionarissen gebruikten de Roemeense zaak vervolgens om te pleiten voor duidelijkere bevoegdheden en snellere besluiten over wanneer er mag worden gevuurd (TV3). Buzău veroorzaakte de Baltische heroverweging niet. Het leverde wel het scherpste bewijs waarom die heroverweging ertoe doet.

De regels die niemand heeft gepubliceerd

De Poolse minister van Defensie Władysław Kosiniak-Kamysz waarschuwde los hiervan voor Russische provocaties met buitgemaakte Oekraïense drones tegen landen aan de oostflank (TVN24). Duitse berichtgeving wees op de andere kant: als herkomst, lading en intentie van een drone tijdens de vlucht niet kunnen worden bevestigd, vergroot een lagere vuurdrempel het risico dat het verkeerde doel wordt geraakt of dat brokstukken op bewoond gebied vallen (Handelsblatt).

Roemenië had zich overigens voorbereid. Op 7 juli vroeg minister van Defensie Radu Miruță aan Oekraïne om drones boven de Zwarte Zee zo te programmeren dat zij zichzelf vernietigen wanneer zij Roemeens grondgebied binnenvliegen (Agerpres). Zeventien dagen later schoot Roemenië er een neer.

Buzău liet zien dat de luchtverdedigingsmachine aan de oostflank van de NAVO kan detecteren, opstijgen, achtervolgen en vernietigen. Het bewees niet dat de regels voor die machine vastliggen, gedeeld zijn of publiek zijn uitgelegd. De Noord-Atlantische Raad, waar alle bondgenoten als gelijken aan tafel zitten, en de nationale hoofdsteden die de inzetregels goedkeuren, zijn burgers aan de oostflank een basaal antwoord verschuldigd: wanneer wordt een drone boven bondgenootschappelijk grondgebied een doelwit, wie beslist daarover, en geldt tussen Boekarest en Tallinn dezelfde regel?