Roemenië aangeklaagd om trage apotheekbetalingen

Een apotheek die door de staat vergoede medicijnen verstrekt, moet intussen wel gewoon haar groothandel, personeel en huur betalen. Als de overheid te laat vergoedt, komt dat gat dus bij de apotheek terecht: via krediet, uitgestelde betalingen aan eigen leveranciers of een kleinere voorraad. Precies daarom sleept de Europese Commissie Roemenië voor het Hof van Justitie van de EU. CNAS, de publieke instantie die Roemeense apotheken terugbetaalt voor verstrekte medicijnen, zou zo laat en zo structureel hebben betaald dat Roemenië het EU-recht voor de interne markt heeft geschonden.

Drie waarschuwingen, geen oplossing

Het juridische instrument van de Commissie is de richtlijn betalingsachterstand. Die verplicht overheden hun leveranciers binnen strikte termijnen te betalen. Zorginstellingen krijgen tot 60 dagen, meer ruimte dan de meeste publieke afnemers, maar geen vrijbrief om betalingen open te laten staan.

In twee jaar tijd waarschuwde de Commissie Roemenië drie keer: eerst met een formele ingebrekestelling in april 2024, daarna met twee met redenen omklede adviezen in februari 2025 en januari 2026. Dat zijn formele schriftelijke eisen om de overtreding te herstellen, anders volgt de gang naar de rechter. Toen het Roemeense antwoord onvoldoende bleef, zette de Commissie die stap. Uit Roemeniës eigen stukken bleek overigens hoe groot het probleem was: CNAS betaalde apotheken nog altijd gemiddeld 62 tot 79 dagen na het wettelijke maximum van 60 dagen (Stiri pe surse).

CNAS bestrijdt dat beeld. Volgens de instantie gaat het om een oude situatie, zijn achterstanden tussen oktober 2025 en april 2026 weggewerkt en waren de betalingen voor medicijnen op 8 juli 2026 actueel (Digi24). Juridisch hangt het gewicht van die late reparatie af van wat Roemenië had hersteld toen de inbreukprocedure haar beslissende fase bereikte. Zo'n zaak toetst gedrag in een afgebakende periode. Wat een lidstaat na de verwijzing alsnog oplost, kan het politieke beeld verzachten, maar wist de eerdere overtreding niet met terugwerkende kracht uit.

Wat de Italiaanse zaak Roemenië leert

Het Hof heeft al eens over een vrijwel identieke zaak geoordeeld. In Commissie tegen Italië (C-122/18) stelde het vast dat Italië de richtlijn betalingsachterstand had geschonden, omdat publieke autoriteiten in de praktijk te laat betaalden. Dat Italië de richtlijn formeel in nationale wetgeving had omgezet en dat onbetaalde leveranciers in theorie konden procederen, hielp niet. De toets was of de staat werkelijk op tijd betaalde. Dat deed hij niet.

Die uitspraak werkt tegen Roemenië. Als de Commissie aantoont dat CNAS tijdens de inbreukperiode buiten de termijn van 60 dagen betaalde, ligt dezelfde conclusie voor de hand. Italië reageerde destijds met een publiek platform voor het monitoren van overheidsbetalingen en verbeterde genoeg voor de Commissie om de zaak te sluiten (IFEL). Roemeniës verweer dat het om een "historisch probleem" gaat, wordt pas geloofwaardig met vergelijkbare, duurzame nalevingsdata waaruit blijkt dat CNAS consequent binnen 60 dagen betaalt. Een eenmalige opschoning vlak voor een uitspraak is daarvoor te mager.

Roemenië is zeker niet de enige lidstaat die late terugbetaling als begrotingsinstrument behandelt. In Polen heeft het nationale zorgfonds afrekeningscycli voorgesteld waardoor ziekenhuizen eerst patiënten moeten behandelen en daarna maanden op betaling wachten. Feitelijk lenen zij dan hun werkkapitaal uit aan de staat (Rzeczpospolita). In Hongarije zijn achterstallige ziekenhuisbetalingen door jarenlange procedures en opgelopen vertragingsrente verder aangegroeid (Portfolio). Toch is Roemenië de eerste lidstaat die de Commissie voor deze praktijk naar het Hof brengt.

Een smalle regel met echte tanden

De EU bestuurt de nationale zorgstelsels niet. Volgens de verdragen blijven de organisatie en financiering van gezondheidsdiensten bij de lidstaten (artikel 168 VWEU). De Commissie handhaaft hier iets beperkters: als een staat private apotheken inzet om publieke zorg te leveren, moet hij die binnen de wettelijke termijn betalen. De richtlijn bestaat immers precies om te voorkomen dat overheden hun inkoopmacht gebruiken om verborgen financieringskosten bij kleinere leveranciers neer te leggen. Apotheken als kasbuffer gebruiken is een schending van de interne markt, geen soeverein recht.

Als het Hof Roemenië veroordeelt en CNAS daarna nog steeds niet voldoet, kan de Commissie terug naar het Hof op grond van artikel 260 VWEU, de verdragsroute voor dagelijkse financiële sancties tegen een lidstaat die een uitspraak negeert. Een arrest zou tegelijk andere lidstaten met vergelijkbare gewoonten waarschuwen. Roemeniës verdediging draait nu minder om de vraag of de achterstanden historisch zijn, en meer om het bewijs dat CNAS voortaan wel op tijd blijft betalen.