Rusland plaatst kernkoppen in Belarus

Op 21 mei bracht Rusland tactische kernkoppen over naar de veldstellingen van een Iskander-M-raketbrigade in Belarus. Daar bleven ze liggen. De Russische en Belarussische ministeries van Defensie publiceerden beelden waarop Belarussische bemanningen mobiele lanceerinstallaties laden en uitwaaieren naar verdekte vuurposities (Euronews, Euromaidanpress). Of de kernkoppen daadwerkelijk splijtbaar materiaal bevatten, valt niet onafhankelijk te controleren. Beide regeringen zeggen van wel.

Tactische kernkoppen liggen normaal in versterkte bunkers, fysiek gescheiden van de raketten die ze moeten dragen. De koppeling gebeurt pas vlak voor inzet. Door kernkoppen naar operationele vuurposities van een brigade te brengen, verdwijnt die veiligheidsmarge. Rusland maakte die stap bovendien zichtbaar, tijdens oefeningen met tienduizenden militairen, en liet de kernkoppen daarna op hun plek.

De Baltische stresstest

De nucleaire verplaatsing vormde het sluitstuk van twee weken oplopende druk op de noordoostflank van de NAVO. Op 20 mei vloog een drone vanuit Belarussisch luchtruim Litouwen binnen, wat leidde tot het eerste landelijke schuilalarm sinds de Russische invasie van Oekraïne. De president en parlementsleden werden geëvacueerd. De luchthaven van Vilnius ging dicht. NAVO-gevechtsvliegtuigen stegen op. De drone werd nooit gevonden.

Voor Letland waren de gevolgen nog zwaarder. Een dronecrash bij Rēzekne op 7 mei legde zulke ernstige gaten in de luchtverdediging bloot dat de regering eraan bezweek. Premier Siliņa ontsloeg haar minister van Defensie vanwege het falen. Toen diens partij uit de coalitie stapte, trad zij op 14 mei af. Daarna noemde de Russische buitenlandse inlichtingendienst SVR specifieke Letse militaire bases en dreigde met vergelding. Letland werd zo het eerste NAVO-land waarvan de regering viel in direct verband met drone-indringingen vanuit het oosten.

Defensieanalisten in Tallinn omschreven de combinatie als een "wapen voor massale ontregeling". Of Moskou de nucleaire verplaatsing, dronevluchten en inlichtingendreigementen bewust op elkaar afstemde, of vooral gebruikmaakte van overlappende crises, blijft de vraag. Het resultaat was wel tastbaar: drie Baltische hoofdsteden raakten binnen twee weken ontregeld, en één bondgenootschappelijke regering verdween.

Europa's gebroken afschrikking

Frankrijk heeft een Europees antwoord aangeboden. Tijdens een top in Gdańsk in april breidde president Macron de Franse nucleaire afschrikking uit naar Polen en zeven andere bondgenoten. Voor het eerst opende een Franse president de nucleaire paraplu van zijn land buiten Frankrijk zelf. De lanceerbevoegdheid blijft echter uitsluitend bij de Franse president. De belofte houdt dus precies zo lang stand als de politieke wil van degene die in het Élysée zit.

Duitsland bereidt zich voor op een andere deadline. Inspecteur-generaal Breuer, de hoogste militair van de Bundeswehr, waarschuwde publiekelijk dat Rusland de NAVO tegen 2029 met grootschalige militaire operaties kan testen. Berlijn wil voor die tijd de defensie-uitgaven fors verhogen. Maar de geplande plaatsing van Amerikaanse langeafstandsraketten in Duitsland is geruisloos gestrand. Die wapens hadden het gat moeten vullen dat ontstond nadat het INF-verdrag, dat middellangeafstandsraketten in Europa verbood, in 2019 wegviel. Een vervanging is niet aangekondigd.

De Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa krimpt intussen. Het Pentagon vermindert het aantal gevechtsbrigades in Europa van vier naar drie. President Trump kondigde 5.000 extra militairen voor Polen aan, maar de Poolse onderminister van Defensie Tomczyk zei dat de situatie een "diplomatiek offensief" vergt. Daarmee gaf hij aan dat er nog geen akkoord ligt. Drie dagen voor die aankondiging bevestigde de hoogste NAVO-commandant al dat Amerikaanse troepen uit Europa worden teruggetrokken.

NAVO-secretaris-generaal Rutte waarschuwde voor "verwoestende gevolgen" bij elk gebruik van kernwapens. De EU riep Moskou en Minsk tijdens de lopende toetsingsconferentie van het Non-proliferatieverdrag, waar ondertekenaars de naleving beoordelen, op om "dit besluit terug te draaien". Geen van beide kondigde concrete wijzigingen in de militaire opstelling aan.

Loekasjenko heeft geen lanceercodes. Moskou houdt als enige zeggenschap over de kernkoppen. Wat Belarus levert, is geografie: vanaf Belarussisch grondgebied bestrijkt de Iskander-M Warschau, Vilnius en Riga. Buiten Moskou weet niemand hoeveel kernkoppen er liggen, en voor hoelang.