Rusland richt vuur op Oekraïense substations

Het Russische ministerie van Defensie zei op 30 augustus dat het "massale aanvallen" voorbereidde op de Oekraïense energie-infrastructuur. Moskou presenteerde dat als vergelding voor Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen (Euronews, The Irish Times). Een datum, doelenlijst of wapensamenstelling gaf het ministerie niet. Toch is de dreiging geloofwaardig. Rusland heeft in twee winters laten zien dat het precies die delen van het Oekraïense energiesysteem kan raken die met Europees geld, reserveonderdelen en luchtverdediging niet snel genoeg te herstellen zijn.

Waar Rusland leerde mikken

Tussen vorige winter en deze winter veranderde vooral de doelkeuze. Bijna 60% van de geverifieerde Russische aanvallen op energie-infrastructuur tussen oktober 2025 en april 2026 trof kleinere onderstations, tegen 31% in de winter daarvoor (The Washington Times). Dat is geen detail. Oekraïne heeft ongeveer 120 grote hoogspanningsstations. Die kun je afzonderlijk versterken en verdedigen. Kleinere distributieknooppunten zijn er duizenden. Geen enkel luchtverdedigingssysteem kan die allemaal afdekken.

Rusland benut zijn gedetailleerde kennis van het Oekraïense elektriciteitsnet uit de Sovjettijd om centrales los te koppelen en reparaties te vertragen (IEA). Volgens OSW, de Poolse denktank voor veiligheidsvraagstukken, was het stookseizoen 2025-2026 het eerste waarin Rusland op grote schaal stadsverwarmingssystemen verstoorde. Stroomuitval werd daardoor ook uitval van warmte, water en sanitaire voorzieningen (OSW). De campagne snijdt dus niet alleen elektriciteit af. Zij maakt steden moeilijk bewoonbaar.

Intussen loopt de wederzijdse aanvalsspiraal verder op. Zelensky gaf op 29 augustus opdracht om het aantal langeafstandsdronestrikes op Rusland te verdrievoudigen naar 1.000 per dag (The Guardian). Oekraïense strijdkrachten raakten in augustus zeker 21 keer Russische raffinaderijen, waaronder de installatie in Kirisji bij Sint-Petersburg (NV). De Russische aankondiging is daarmee zowel een vergeldingsdreiging als een poging om druk op te bouwen voor de winter.

Drie instrumenten, allemaal met knelpunten

Europa heeft drie manieren om Oekraïne door een nieuwe energiecampagne heen te helpen. Bij alle drie zijn de beperkingen belangrijker dan de aankondigingen.

De eerste is elektriciteitsimport. Het Oekraïense net is sinds maart 2022 gesynchroniseerd met continentaal Europa, waardoor stroom via Slowakije, Hongarije, Roemenië en Polen kan worden ingevoerd. In de praktijk kan Oekraïne ongeveer 2,1 GW kopen en ontvangen (Green Deal Ukraina). In februari 2026 bereikte de import een record van 1.262,8 GWh, goed voor bijna 90% van de beschikbare capaciteit (DiXi Group). Die levenslijn is reëel, maar begrensd. Import kan vernietigde elektriciteitscentrales niet vervangen.

De tweede is de reparatieketen. Volgens de Europese Commissie leverde eerdere steun meer dan 7.000 transformatoren, zes autotransformatoren, ruim 11.000 generatoren en duizenden elektrische componenten op (European Commission, EEAS). Op 24 augustus keurde de Commissie € 6,1 miljard goed voor Oekraïense lucht- en raketverdediging (European Commission). Maar tijdens een donoroproep in juni werd ook erkend dat het Ukraine Energy Support Fund volledig was toegewezen, terwijl de niet-gefinancierde winterbehoefte boven de € 650 miljoen lag (energy.ec.europa.eu). Het fysieke knelpunt is nog harder: grote transformatoren van 330-750 kV kosten 12 tot 18 maanden om te produceren (DIIS). Geld kan binnen weken worden vrijgemaakt. Werkende apparatuur niet.

De derde is luchtverdediging, en daar is het gat het grootst. Zelensky zei op 8 augustus dat er een Amerikaanse afspraak lag voor maandelijkse leveringen van Patriot-onderscheppingsraketten, maar dat de aantallen tekortschoten (Euromaidan Press). Een Zweeds-Deens korteluchtverdedigingssysteem komt pas over 12 maanden aan (regeringen.se).

De vervangingsrace

De Noordse en Baltische reactie is het meest concreet. Zweden trok in juni bijna SEK 1,5 miljard uit, ongeveer € 130 miljoen, voor de Oekraïense energievoorziening. Dat geld loopt via generatoren, batterijen en nucleaire veiligheidsprojecten van het IAEA (regeringen.se). Litouwen leverde op 28 augustus 28,31 ton netapparatuur aan Kyiv en Zjytomyr, waaronder transformatoren en overspanningsbeveiliging (Ukrainska Pravda, Censor.NET). Finland stopte € 40 miljoen in PURL, de NAVO-inkooproute waarmee Amerikaans luchtverdedigingsmaterieel voor Oekraïne wordt aangeschaft (defmin.fi).

Ruslands voordeel is tijd. Europa kan Oekraïne sneller financieren dan het transformatoren kan bouwen of luchtverdediging kan uitrollen over duizenden kleine doelen. Als onderscheppingsraketten en netapparatuur binnenkomen voordat de aanhoudende aanvallen beginnen, wordt dat voordeel kleiner. De productiecycli wijzen er alleen op dat het niet klein genoeg wordt.