Vergunning voor Russische diesel, geen levering

Donald Trump beloofde Russische diesel voor de Amerikaanse markt; Washington en Moskou hebben allebei een deel van de route geopend. Geen enkele lading is onafhankelijk bevestigd, maar na zijn aankondiging daalden de Amerikaanse dieseltermijnprijzen bijna 5% (Reuters). Het Europese verbod op Russische diesel geldt nog altijd, en ook de Amerikaanse invoerwet kan de route naar de VS blokkeren.

De eerste ‘lading’ laat zien dat het verhaal inmiddels verder is dan de brandstof. Volgens een correctie die aan de eigenaar wordt toegeschreven, vervoerde de tanker kunstmest; online was die juist gepresenteerd als de eerste Russische diesellevering in het kader van de deal (Actualno). Het bericht meldt bovendien dat de reis al was begonnen voordat de deal werd aangekondigd.

Toezeggingen, een vergunning en een exportquotum

Op 9 oktober zegde Trump direct meer dan 300.000 ton toe en voor november 500.000 ton (Trump's post). Het zijn toezeggingen, geen ondertekende contracten. To Brief ging eerder al in op de aankondiging en Europa's eerste reactie (To Brief).

Diezelfde dag gaf de sanctiedienst van het Amerikaanse ministerie van Financiën (OFAC) een vergunning af waarmee diesel van Russische herkomst tot en met 7 april 2027 mag worden verkocht, geleverd en ingevoerd (OFAC licence). De vergunning noemt geen verkoper, koper, schip of volume.

Ook Moskou moest zijn deel van de route openstellen. Na schade aan raffinaderijen en door de sterke vraag in eigen land had Rusland producenten verboden diesel uit te voeren. Op 10 oktober stond de regering in een eerste fase de uitvoer van maximaal 500.000 ton toe, terwijl bedrijven pas begonnen contracten te regelen (Russian government).

Ook nu beide toestemmingen er zijn, zal de brandstof niet snel aankomen. Analisten die de Guardian aanhaalt, verwachten dat het weken duurt om schepen te charteren en naar Amerika te laten varen (Guardian).

Een vergunning die mogelijk botst met de wet

De vergunning van het ministerie van Financiën kan botsen met een wet uit 2022, de Ending Importation of Russian Oil Act, die de invoer van Russische aardolie in de Verenigde Staten verbiedt (Public Law 117-109). Een president kan dat verbod alleen opheffen als hij voldoet aan de voorwaarden die het Congres in de wet heeft vastgelegd.

Een van die voorwaarden is dat Rusland zich terugtrekt uit Oekraïne op voorwaarden die Oekraïne aanvaardt. Daarnaast moet de president het Congres raadplegen voordat hij het verbod opheft.

Zeven senatoren uit beide partijen, onder leiding van Jeanne Shaheen, zeggen dat de regering die procedure heeft overgeslagen en Poetin zo financieel te hulp schiet (Senate statement). Minister van Financiën Scott Bessent antwoordde dat de regering op basis van haar bestaande bevoegdheden verder zou gaan (Reuters).

Het juridische geschil is nog niet beslecht. Als een importeur een lading aan land probeert te brengen, moeten Amerikaanse douanebeambten in de haven zich als eerste over de kwestie buigen; een eventuele juridische procedure komt waarschijnlijk bij een federale rechter terecht. Geen van beide heeft zich erover uitgesproken, omdat er nog geen bevestigde lading is geweest die de vergunning op de proef stelde.

De Europese regels zijn niet veranderd

EU-recht is ongewijzigd. Verordening 833/2014, de belangrijkste EU-sanctiewet voor Rusland, verbiedt nog altijd de aankoop en invoer van Russische diesel in de Unie (EUR-Lex). Een Amerikaanse vergunning kan daar niets aan veranderen.

De EU-regels gelden ook voor Europese dienstverleners. Verzekeraars, makelaars en banken uit de EU mogen diensten leveren voor het vervoer van Russische diesel naar een land buiten de EU, maar alleen als de brandstof voor maximaal 100 dollar per vat wordt verkocht (Commission guidance). Een lading met EU-verzekering die naar Amerika gaat, is toegestaan zolang de verkoopprijs op of onder het plafond ligt; daarboven is het gebruik van EU-diensten in strijd met de regels.

Transporten die volledig door bedrijven van buiten de EU worden afgehandeld, vallen helemaal buiten de EU-regels. Europa's invloed op deze handel hangt dus af van de vraag of Europese bedrijven meedoen en tegen welke prijs.

De mogelijke opbrengst voor Moskou blijft voorlopig theoretisch. Een scenario van de Financial Times gaat uit van 3 miljoen ton per maand gedurende zes maanden, maar raamt de extra opbrengst voor de Russische federale begroting toch op slechts ongeveer 100 miljoen dollar (Financial Times). Die opbrengst wordt nog kleiner als Rusland alleen ladingen omleidt die het anders elders had verkocht.

Wat Europa vandaag kan vaststellen, is beperkt. Het verbod blijft van kracht en het prijsplafond geldt nog steeds voor Europese bedrijven; het enige meetbare effect tot dusver is een marktbeweging die op verwachtingen berust. Elke werkelijke verandering in brandstofprijzen of Russische inkomsten hangt af van een lading die nog niet is bevestigd en van een Amerikaanse juridische route die Bessent tegenover de senatoren moet verdedigen voordat die lading een Amerikaanse haven bereikt.