Rutte verkoopt Trump 5%-defensienorm

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte bracht deze week drie dagen door in Washington om te voorkomen dat Donald Trump de NAVO-top van volgende maand in Ankara verandert in een openbaar proces over Europese meelifters. Hij sprak met Trump, hoge regeringsfunctionarissen en leden van het Congres (NAVO). Zijn boodschap was overzichtelijk: Europese defensie-uitgaven stijgen en de bondgenoten hebben de Amerikaanse klacht gehoord (Euronews, KSAT). Voor Trump is de nieuwe NAVO-belofte politiek bruikbaar, omdat er een helder cijfer op staat. Operationeel blijft zij kwetsbaar: bondgenoten zijn het nog altijd niet eens over wat meetelt, wie de capaciteitsgaten vult en hoe naleving wordt afgedwongen.

Een doel dat uitnodigt tot creatief boekhouden

De toezegging die Rutte verkoopt, is de afspraak van de NAVO-top in Den Haag: bondgenoten moeten in 2035 uitkomen op 5% van het bbp voor defensie en defensiegerelateerde uitgaven. Daarvan is 3,5% bestemd voor kernbehoeften van de krijgsmacht en 1,5% voor een bredere mand met infrastructuur, cyberweerbaarheid, civiele paraatheid en defensie-industrie (NAVO, BBC). In die tweede mand begint de boekhoudkundige strijd. Regeringen kunnen spoorverbeteringen, havenreparaties en rampenbestrijdingsbudgetten ometiketteren tot defensiebijdragen zonder één raket te kopen.

In totaal zijn Ruttes cijfers wel degelijk substantieel. Europese bondgenoten en Canada verhoogden hun kerninvesteringen in defensie in 2025 met meer dan 90 miljard dollar in reële termen, zei hij na de ministeriële bijeenkomst (NAVO). Alle 32 bondgenoten halen inmiddels de oudere 2%-norm (Atlantic Council). Rutte heeft overigens zelf gewaarschuwd dat "cash alone does not stop missiles or tanks" en dat Ankara inzetbare capaciteit moet opleveren, niet alleen begrotingsregels (NAVO).

Spanje laat het definitieprobleem scherp zien. Madrid stelt dat het zijn capaciteitsdoelen al rond 2,1% kan halen en wil uitgaven aan cyber, telecom en rampenbestrijding meetellen in de weerbaarheidsmand (Index.hr). Volgens de Brussels Times was Spanje de enige bondgenoot die de Haagse 5%-belofte niet ondertekende (Brussels Times). Als die lezing terrein wint, verandert het doel in een menukaart van nationale boekhoudkeuzes in plaats van een gezamenlijke militaire standaard.

Duitsland toont dezelfde spanning van de andere kant. Berlijn stelt dat zijn rol als logistieke ruggengraat van de NAVO wegen, bruggen en havens tot echte defensie-investeringen maakt. Het noemt dat "Gesamtverteidigung", totale verdediging (BMVg). Die redenering is verdedigbaar: versterkingen richting het oosten moeten immers door Duitse infrastructuur. Tegelijk helpt zij een regering die kampt met een financieringsgat van € 42 miljard en met waarschuwingen van controleurs over verspilling bij aanbestedingen terwijl de uitgaven oplopen (Tagesschau).

Het capaciteitsgat achter de cijfers

De urgentie achter Ruttes reis heeft een concrete oorzaak. De Verenigde Staten herzien hun militaire aanwezigheid in Europa. Rutte erkende dat Washington zijn bijdragen aan het NAVO Force Model aanpast, het bondgenootschappelijke schema dat vastlegt welke landen welke eenheden en middelen leveren, en dat bondgenoten een deel van de gaten moeten opvullen (NAVO). Als Amerikaanse luchtverdediging, inlichtingenmiddelen, logistiek en commandocapaciteit verschuiven naar de Indo-Pacific, moeten Europese bondgenoten die vervangen of accepteren dat de afschrikking aan de oostgrens met Rusland zwakker wordt.

Italië maakte zichtbaar dat lastenverdeling ook een politieke dimensie heeft die niet in procenten past. Nadat Rutte had gezegd dat ongeveer 500 Amerikaanse vliegtuigen uit Italië waren vertrokken ter ondersteuning van operaties tegen Iran, hield minister van Defensie Guido Crosetto vol dat Rome alleen technische en logistieke vluchten had toegestaan, geen gevechtsmissies. Hij bood aan het parlement vlucht voor vlucht te informeren (Open, Adnkronos). Oppositiepartijen wilden weten of Italiaans grondgebied was gebruikt voor aanvallen zonder dat het parlement daarvan wist (Il Fatto Quotidiano). De kwestie is nog niet opgehelderd, maar zij legt wel een gat bloot dat uitgavenbeloften nooit dichten: bases, overvliegrechten en logistiek kunnen een land bij Amerikaanse operaties betrekken voordat kiezers doorhebben wat er gebeurt.

Geen boete bij het missen van het doel

Ruttes reis naar Washington kocht tijd, geen oplossing. De NAVO heeft geen mechanisme om bondgenoten te beboeten of te sanctioneren als zij de 5%-norm missen; de afspraak is een topbelofte, geen verdragsartikel met tanden (Defence Priorities). Er bestaat evenmin een overeengekomen regel-voor-regeldefinitie van wat binnen de weerbaarheidsmand van 1,5% valt. Daardoor kan elke regering wegen, havens, cyberprogramma's of budgetten voor civiele paraatheid als defensie opvoeren (NATO Association of Canada). Rutte kan Trump managen. Van de begrotingsbeloften van 32 landen eenheden, voorraden en logistiek maken die vóór een crisis bestaan, is een probleem dat geen enkele secretaris-generaal alleen oplost.