Saudi-pact brengt troepen in gereedheid

Saoedi-Arabië, Turkije en Pakistan hebben opdracht gegeven concrete voorbereidingen te treffen om onder hun gezamenlijke defensiepact strijdkrachten naar het koninkrijk te sturen. Tijdens een spoedoverleg in Riyad op 5 oktober kwam de hoogste commissie van het pact overeen de noodzakelijke maatregelen te nemen om afgesproken troepen beschikbaar te stellen en hun „snelle inzet” in Saoedi-Arabië te verzekeren (Saudi Press Agency, Turkish Foreign Ministry). Welke eenheden wanneer vertrekken, is nog niet bekend. Het besluit noemt geen aantallen, tijdschema of commandostructuur (AP).

Een voorbereidingsbesluit met nationale voorwaarden

De drie landen ondertekenden het pact op 7 augustus. Een gewapende aanval op één lid geldt volgens het verdrag als een aanval op alle drie (Pakistan Foreign Office). De toezegging van Turkije dateert dus al van augustus. In Riyad begonnen de landen die schriftelijke belofte om te zetten in militaire planning.

In de commissie zitten de mensen die een inzet daadwerkelijk zouden aansturen. Pakistan stuurde bijvoorbeeld zijn minister van Buitenlandse Zaken, zijn minister van Defensie en de legerchef (Pakistan Information Department). Als ministers en commandanten op dat niveau afspreken troepen voor te bereiden, weegt die opdracht binnen de krijgsmacht wel degelijk mee.

Het communiqué van de commissie bouwt ook een rem in. Een inzet moet volgens de nationale wetgeving van elk lid verlopen (Turkish Foreign Ministry). De commissie kan regeringen opdragen zich klaar te maken. Ankara en Islamabad beslissen onder hun eigen regels nog altijd of hun militairen daadwerkelijk vertrekken.

Riyad had een directe aanleiding voor het overleg. De Houthi’s, de met Iran verbonden beweging die een groot deel van Noord-Jemen in handen heeft, claimden raket- en droneaanvallen op het vliegveld bij Riyad en een Aramco-raffinaderij (AP). In het communiqué staat niets over een inzet van Turkse of Pakistaanse troepen in Jemen.

Pakistan was er al

Een openbaar bevel of bevestigd bericht over een nieuwe Turkse of Pakistaanse eenheid die op grond van het besluit van 5 oktober is gestuurd, is er nog niet. Pakistan had in het koninkrijk overigens al een omvangrijke aanwezigheid. In mei meldde Reuters dat ongeveer 8.000 Pakistaanse militairen daar waren ingezet, naast duizenden die er eerder al waren gestationeerd. Geen van beide regeringen bevestigde dat aantal (Reuters). Die troepen waren er al vóór het besluit van deze week en kunnen dus niet als het gevolg ervan worden gezien.

Ook de juridische status van het pact is nog niet rond. Volgens The National is de volledige tekst niet gepubliceerd en moeten de Turkse en Pakistaanse parlementen het verdrag naar verluidt nog ratificeren. Als dat klopt, bereiden twee van de drie leden zich voor op uitvoering van een verdrag dat hun parlementen nog niet hebben goedgekeurd.

Waar de Europese verplichtingen ophouden

Het NAVO-lidmaatschap van Turkije maakt het pact ook een Europese kwestie. Artikel 5, de wederzijdse bijstandsclausule van de NAVO, geldt voor aanvallen binnen een afgebakend gebied. Dat omvat Turks grondgebied, maar niet Saoedi-Arabië (North Atlantic Treaty). Een aanval op Turkse militairen die in het koninkrijk zijn gestationeerd, verplicht Europese bondgenoten op zichzelf niet tot een reactie.

Europa merkt deze oorlog rechtstreeks via de scheepvaart; het is niet aangetoond dat het pact daar iets aan verandert. Op 4 oktober meldde een tanker voor de Rode Zeekust van Jemen meerdere explosies. De bemanning was veilig en de herkomst van de explosies was niet vastgesteld (UKMTO). De Europese marinemissie Aspides, die koopvaardijschepen begeleidt, is verlengd tot 28 februari 2027 (Council of the EU). De Italiaanse minister van Defensie, Guido Crosetto, zei op 2 oktober dat de nieuwe aanbiedingen van lidstaten om schepen beschikbaar te stellen nog niet volstonden voor de behoeften van de missie (RaiNews).

De commissie heeft opdracht gegeven voorbereidingen te treffen voor een troepeninzet in Saoedi-Arabië. In de openbare verklaring worden geen nieuwe eenheden genoemd en het besluit verplicht de NAVO-bondgenoten van Turkije niet om mee te doen. De ministeries van Defensie van Saoedi-Arabië, Turkije en Pakistan moeten nu bepalen hoe de voorbereidingen uitmonden in een inzet. Ook moeten Ankara en Islamabad duidelijk maken of hun parlementen het pact vóór of na een eventuele inzet goedkeuren.