Servische raffinaderij draait op VS-permissies

Het Amerikaanse sanctiebureau OFAC heeft op 28 en 29 augustus drie afzonderlijke toestemmingen verlengd. Samen houden ze de enige grote raffinaderij van Servië draaiende, laten ze ruwe olie via Kroatië doorstromen en geven ze het Hongaarse MOL ruimte om met Rusland te blijven praten over de overname van een meerderheidsbelang. Alle drie lopen af op 30 september (NIS, N1, Portfolio).

In de berichtgeving verschijnt dit meestal als één dossier. Juridisch gaat het om drie verschillende vergunningen. Als er één wegvalt, breekt telkens een ander onderdeel van de keten.

Drie toestemmingen, drie drukpunten

De eerste vergunning geeft NIS, de nationale oliemaatschappij van Servië, toestemming om de kernactiviteiten voort te zetten: ruwe olie importeren, die verwerken in de raffinaderij van Pančevo ten zuiden van Belgrado, brandstof verkopen, salarissen betalen en transacties afwikkelen. NIS is voor een meerderheid in handen van Gazprom Neft, de Russische olieproducent met staatsbanden. Precies dat Russische eigendom maakt de vergunning nodig. Banken, verzekeraars en rederijen mijden gesanctioneerde partijen, omdat het afhandelen van hun geldstromen hun toegang tot het Amerikaanse financiële systeem kan kosten. Zonder vergunning verwerkt niemand de betalingen van NIS en komt de raffinaderij stil te liggen (NIS, NIS).

De tweede vergunning geldt voor JANAF, het Kroatische staatsgecontroleerde pijpleidingbedrijf aan de Adriatische kust, dat fysiek ruwe olie van de haven van Omišalj naar Pančevo brengt. Die toestemming is smaller geformuleerd: de vergunning beperkt zich tot activiteiten die "customary and necessary" zijn voor olietransport onder het bestaande contract met NIS (Index.hr). Toen een eerdere vergunning eind 2025 afliep, lag het transport wekenlang stil (Bloomberg Adria).

De derde vergunning laat MOL, het Hongaarse olieconcern, verder onderhandelen met Gazprom Neft over het door Rusland gecontroleerde meerderheidsbelang van 56,15% in NIS. Dit is een praatvergunning, geen goedkeuring voor aankoop (Telex, Portfolio). MOL en Servië tekenden in juni een voorwaardelijke aandeelhoudersovereenkomst. Daarin zou Belgrado zijn belang met 5 procentpunt verhogen en blokkeringsrechten krijgen bij belangrijke ondernemingsbesluiten (Caliber, Telex). Zolang OFAC de verkoop zelf niet goedkeurt, wisselt er echter geen aandeel van eigenaar. Voor beide partijen is de rekensom eenvoudig: MOL krijgt meer raffinage- en retailmassa in de regio, Servië krijgt een niet-Russische eigenaar en houdt toch invloed op het bedrijf.

Servië heeft de olie nodig, Kroatië de inkomsten

Voor Servië is dit in de eerste plaats een kwestie van fysieke bevoorrading. Pančevo dekt ongeveer 80% van de binnenlandse brandstofvraag, en de ruwe olie bereikt de raffinaderij grotendeels via JANAF (Index.hr). NIS verkocht in 2025 3,023 miljoen ton olieproducten en boekte in de eerste helft van 2026 een nettowinst van 9,8 miljard dinar (NIS IR, NIS IR). De Servische minister van Energie Dubravka Đedović Handanović heeft gezegd dat de gesprekken tussen MOL en Gazprom Neft zich in de "laatste fase" bevinden (Biznis.rs). Servische bestuurders hebben eerder varianten van "bijna rond" gebruikt. Intussen heeft Belgrado wel een tijdelijk exportverbod op olieproducten ingesteld tot en met 30 september. Dat laat zien dat de regering de binnenlandse voorraad actief beheert terwijl de deadline nadert (Newsmax Balkans).

Voor Kroatië is het kortetermijnbelang helder. Het NIS-contract is goed voor meer dan een derde van de inkomsten van JANAF, volgens de Kroatische publieke omroep HRT (HRT). Premier Andrej Plenković heeft gezegd dat een afgeronde MOL-NIS-deal "goed voor JANAF" zou zijn, omdat daarmee de sanctieaanleiding volledig verdwijnt (N1 Croatia). Op langere termijn ligt dat minder comfortabel. JANAF verdient omdat het de route is. Een door MOL gecontroleerd raffinagenetwerk, waar ook het Kroatische INA en het Slowaakse Slovnaft al toe behoren, kan Hongarije en Servië uiteindelijk juist een reden geven om een alternatieve pijpleiding te bouwen. Daarmee zou de Kroatische hefboom als doorvoerland krimpen (Večernji list).

Continuïteit zonder oplossing

Het verlengingspatroon zegt veel. NIS kreeg eerst een nieuwe vergunning tot 20 maart, daarna tot 31 juli en nu tot 30 september. Elke verlenging houdt brandstof beschikbaar en werknemers betaald, maar geen ervan brengt Gazprom Neft dichter bij feitelijk controleverlies of bij vertrek uit de betalingskanalen. De Servische en Bulgaarse dossiers laten hetzelfde patroon zien: tijdelijke vergunningen kunnen gesanctioneerde raffinaderijen maand na maand laten draaien zonder op te lossen wie de bezitting bezit en waar het geld terechtkomt.

De vergunningen kopen continuïteit. Ze kopen geen eigendomswisseling. MOL en OFAC zijn de twee partijen die van de praatvergunning een afgeronde transactie kunnen maken. Tot dat gebeurt, draait het Servische brandstofsysteem op steeds opnieuw verleende Amerikaanse juridische toestemming, maand voor maand.