Schapenpest kost Roemenië €128 miljoen

In zes Kroatische provincies gooien schapenhouders al twee weken melk weg. Hun dieren zijn gezond, maar door veterinaire beperkingen mag de melk niet worden opgehaald. Aan de andere kant van de grens zegt de Roemeense nationale federatie van schapen- en geitenhouders dat de sector al € 128 miljoen heeft verloren doordat exportkanalen dichtzitten (Digi24). Dat is een claim van de sector, geen onafhankelijk vastgesteld bedrag. Maar de schade waarnaar het cijfer verwijst, verspreidt zich inmiddels door Zuidoost-Europa.

Hoe PPR de handel stilzet

De oorzaak is PPR, peste des petits ruminants, een zeer besmettelijk virus dat schapen en geiten treft met koorts, mondletsels en longontsteking. Voor mensen vormt het geen gevaar. Het probleem zit in verplaatsing: elk dier uit een besmet gebied kan elders een nieuwe uitbraak veroorzaken (WOAH).

De interne markt van de EU wordt vaak uitgelegd als het verdwijnen van grenzen. Voor levende dieren zijn die grenzen vervangen door iets anders: veterinair vertrouwen. Een Roemeens schaap kan Italië alleen binnen als Roemeense dierenartsen verklaren waar het vandaan komt en dat de ziektecontrole daar betrouwbaar is. PPR is onder de Europese diergezondheidswetgeving (Verordening 2016/429) een aangifteplichtige ziekte, waardoor verplichte controles in de hele EU in werking treden. Als die certificering niet meer geloofwaardig is, stopt de handel niet bij een douanepost, maar bij het veterinaire loket.

De Roemeense veterinaire autoriteit heeft een nationale quarantaine van 30 dagen voor alle schapen en geiten afgekondigd, met beperkte uitzonderingen voor rechtstreekse slacht. Omdat die quarantaine landelijk geldt, zitten ook gezonde kuddes in niet-getroffen regio's commercieel vast.

EU-regels maken juist precieze zonering mogelijk: beschermingszones, bewakingszones en beperkingszones, bedoeld om niet-getroffen gebieden te laten doorhandelen. De Roemeense keuze voor een dekenmaatregel suggereert dat de autoriteiten die lijnen nog niet met voldoende vertrouwen kunnen trekken.

Een corridor onder druk

Voorlopig wijst het bewijs minder op concurrenten die Roemeens marktaandeel overnemen dan op een regionale veecorridor die als geheel onder spanning staat. Bulgarije mag tot eind september geen schapen en geiten uitvoeren, terwijl Griekenland met vergelijkbare beperkingen kampt tot eind oktober (Agri.bg). Bulgarije organiseerde een bijeenkomst van het THRACE-programma over grensoverschrijdende dierziektebestrijding met Griekenland en Turkije. Daarmee behandelt Sofia het probleem als een gedeeld grensrisico, niet als de fout van één land.

Hongarije staat in de verdedigingsstand. Hongaarse landbouwbronnen omschrijven het behoud van de ziektevrije status als prioriteit, naast hardere aanpak van illegale transporten en controle van documenten in elke schakel (Agrárágazat, VG). Die ziektevrije status is immers zelf een economisch bezit: verliest Hongarije die, dan loopt de eigen exportgerichte schapensector tegen dezelfde muur aan (Agro Napló).

In Kroatië is de klap het meest direct zichtbaar. Beschermings- en bewakingszones in zes provincies legden de melkophaling volledig stil. Producentenvereniging Ruka eist 100% compensatie voor gemiste leveringen. Een officiële regeling is nog niet bevestigd.

Wie betaalt als certificering faalt

De kosten komen terecht bij boeren, vervoerders, verzamelcentra en melkverwerkers: iedereen wiens bedrijf afhankelijk is van bewegende dieren. De baten zijn collectief, maar abstract. Elk land dat een uitbraak voorkomt, behoudt zijn eigen exporttoegang. De verliezen zijn onmiddellijk en geconcentreerd bij partijen die meestal het minst hebben bijgedragen aan het probleem.

Eén detail uit de Roemeense berichtgeving maakt het geloofwaardigheidsprobleem concreet. Hongaarstalige Roemeense media meldden dat 75 schapen die in het district Tulcea als geruimd stonden geregistreerd, levend zijn aangetroffen op een boerderij in het district Cluj. Zo'n handhavingsfout tast precies het vertrouwen aan waarop de EU-certificeringsregels rusten. En het is vertrouwen, niet tariefbeleid, dat bepaalt of Roemeniës exportkanalen weer opengaan.

Voor levende dieren draait de interne markt op iets kwetsbaarders dan regelgeving. Zij draait op de geloofwaardigheid van nationale veterinaire systemen. Zodra die geloofwaardigheid in één land scheurt, straalt de schade uit naar iedere buur wiens kuddes, handelsroutes en ziektevrije status ermee verweven zijn. Roemeense fokkers betalen nu de hoogste prijs, maar de hele Balkancorridor merkt wat het kost wanneer deze onzichtbare infrastructuur faalt.