Vrachtschip zinkt bij Roemenië, oorzaak onbekend

Maandag vloog een vrachtschip voor de Roemeense kust aan de Zwarte Zee in brand en zonk. Twee mensen kwamen om het leven, 11 anderen werden gered (Roemeens ministerie van Binnenlandse Zaken). Volgens de Oekraïense president brachten Russische drones het schip tot zinken. Roemenië leidde de reddingsoperatie, maar heeft niet gezegd waardoor de brand ontstond. Die onduidelijkheid bepaalt welke stappen Europa hierna kan zetten.

Het Roemeense ministerie van Binnenlandse Zaken lokaliseerde de Royad Mammadov op ongeveer 30 zeemijl ten zuiden van Sfântu Gheorghe, een dorp bij de monding van de Donau (Roemeens ministerie van Binnenlandse Zaken). Het wrak ligt daarmee buiten de territoriale wateren van Roemenië, in de ruimere zeezone die de exclusieve economische zone heet. Het schip was Turks eigendom, maar voer onder de vlag van Saint Kitts en Nevis (Al-Monitor/Reuters).

Twee lezingen van dezelfde brand

Volodymyr Zelenskyy gaf een concrete lezing van de gebeurtenissen. Volgens hem troffen twee Russische drones een civiel schip met Turkse eigenaar dat maïs vervoerde. Daarbij kwam de kapitein om het leven; aan boord waren ook burgers uit Azerbeidzjan en India (Digi24, AFP). Rusland zou volgens hem liever civiele schepen tot zinken brengen dan het normale scheepvaartverkeer toelaten. Hij riep op tot druk om de voedselzekerheid te beschermen.

Kyiv heeft er een duidelijk belang bij die lezing naar voren te brengen. Als Russische drones graanschepen bij een EU- en NAVO-lidstaat treffen, kan Europa een Oekraïens verzoek om de zee-export beter te beschermen moeilijker naast zich neerleggen. Het Russische ministerie van Defensie meldde die dag aanvallen op twee vrachtschepen, maar noemde dit schip niet (Reuters). Die melding maakt dus niet duidelijk wie de Royad Mammadov heeft geraakt.

Boekarest heeft veel minder gezegd. Het ministerie van Binnenlandse Zaken beschrijft een brand, het zinken en de reddingsoperatie. De Roemeense Maritieme Autoriteit spreekt van een ernstig incident op zee, buiten de territoriale wateren (AGERPRES). Geen enkele Roemeense functionaris heeft een drone, een lanceerlocatie of Rusland genoemd.

Voorlopig is dit het beeld: Kyiv stelt dat Rusland een schip bij Roemenië heeft aangevallen, maar uit de openbare verklaringen van Boekarest blijkt niet waardoor de brand is ontstaan. De Oekraïense beschuldiging is concreet en ernstig. Een bevestigde conclusie is het nog niet.

Waarom de locatie op zichzelf geen NAVO-zaak maakt

Volgens het VN-Zeerechtverdrag reikt de soevereiniteit van een land over zijn territoriale zee tot maximaal 12 zeemijl vanaf de kust (UNCLOS, deel II). Het schip zonk ruim buiten die grens. Het NAVO-verdrag belooft collectieve verdediging — het beginsel dat een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op allen — pas na een gewapende aanval (North Atlantic Treaty).

De locatie van het zinken maakt het incident op zichzelf niet tot een gewapende aanval op Roemenië. Het schip was niet Roemeens, zonk buiten de Roemeense territoriale wateren en de oorzaak is niet bevestigd. Roemenië heeft tot dusver de reddingsoperatie geleid en geen openbaar beroep gedaan op zijn bondgenoten.

Wie betaalt voor de onduidelijkheid

De duidelijkste Europese gevolgen zijn voor de scheepvaart. Uit trackinggegevens blijkt dat het schip op 18 september volgeladen vertrok uit de Oekraïense Donauhaven Izmail, met Ravenna in Italië als bestemming. Een laadmanifest dat de lading bevestigt, is er niet (AFP). Diezelfde dag breidden Londense zeeverzekeraars het risicogebied op de Zwarte Zee uit tot de hele zee buiten de territoriale wateren van kuststaten. Daardoor werden sommige reizen van een week honderdduizenden dollars duurder (Reuters).

De Royad Mammadov zonk binnen dat gebied. Reders en bevrachters die Oekraïens graan naar EU-havens vervoeren, betaalden al voor oorlogsrisico voordat dit schip aan zijn reis begon. Geen verzekeraar heeft een nieuwe premie aan dit zinken gekoppeld en geen route is gesloten.

De druk is ook in naburige hoofdsteden merkbaar. De Bulgaarse president Iliana Yotova zei maandag dat grote verzekeraars moeite hebben lading in de regio te verzekeren (Bulgaars presidentschap). Ze riep de Zwarte Zeelanden op gezamenlijke maatregelen af te spreken voor veilige scheepvaart.

Roemenië heeft bevestigd dat voor zijn kust een schip is gezonken en dat daarbij mensen zijn omgekomen. De openbare verklaringen van het land bevestigen geen Russische aanval. Voor schepen die de open Zwarte Zee oversteken, blijft de situatie daarmee vertrouwd: verzekeraars rekenen het risico al als oorlogsrisico, terwijl de regering die het dichtst bij het wrak staat nog niet publiekelijk heeft gezegd waardoor de brand ontstond.