Hongaarse tenders blijven dichtgetimmerd

19,6% van de Hongaarse openbare aanbestedingen eindigde vorig jaar met slechts één bieder. Achter ondoorzichtige private-equitystructuren zit 309,5 miljard forint aan aanbestedingscontracten. De grootste centrale inkooporganisaties, die tussen 2020 en 2025 samen meer dan 3.700 miljard forint verwerkten, reageerden nauwelijks toen de Hongaarse anticorruptiewaakhond om medewerking vroeg (Telex, 24.hu).

De cijfers komen van de Hongaarse Integriteitsautoriteit, de instelling die Boedapest onder EU-druk oprichtte om bevroren fondsen los te krijgen. Het samenvattende rapport over 2025, deze week gepubliceerd, is tot nu toe de breedste doorlichting van het Hongaarse aanbestedingssysteem. Volgens de autoriteit is overprijzing structureel, wordt concurrentie geregeld uitgeschakeld en beloont het systeem juist te hoge prijzen.

Hoe prijzen hoog blijven

Het probleem zit in de constructie. Inschrijvingen worden afgezet tegen een "geraamde waarde", maar die raming hoeft niet overeen te komen met de werkelijke marktprijs. Eerdere te dure contracten worden vervolgens de maatstaf voor nieuwe opdrachten. Zo raakt uitgave boven marktprijs vastgezet en loopt het effect na verloop van tijd op (HVG).

Aanbestedende diensten sturen bovendien op schaal om concurrentie te beperken: opdrachten worden samengevoegd zodat alleen grote bedrijven kunnen meedoen, of juist opgeknipt om openbare aanbesteding te vermijden (Portfolio). Technische eisen worden zo geschreven dat uiteindelijk maar één bedrijf past. Dezelfde ondernemingen duiken steeds opnieuw op, schrijven samen in en winnen samen. In de bouw en de energiesector, twee van de grootste uitgavencategorieën van de staat, is de overprijzing het sterkst.

Bij centrale inkoop loopt daar nog een apart transparantieprobleem doorheen. Contracten voor energie, voertuigen, meubels en reizen in de publieke sector verschijnen helemaal niet op het openbare aanbestedingsplatform. Hun waarde ligt boven 500 miljard forint zonder energiekosten, en kan vier tot vijf keer zo hoog uitvallen zodra energie wel wordt meegeteld (HVG).

Drie EU-sloten op Hongaars geld

Het rapport bevriest of deblokkeert op zichzelf niets. Drie verschillende EU-mechanismen bepalen of Hongarije zijn geld krijgt. De Raad, waar de regeringen van de lidstaten stemmen, schortte in december 2022 € 6,3 miljard aan cohesiefondsen op onder de conditionaliteitsverordening, het EU-instrument dat bescherming van de begroting koppelt aan rechtsstatelijke normen. In Hongarije's herstelplan na de pandemie staan 27 "supermijlpalen" over anticorruptie en aanbestedingswaarborgen waaraan moet zijn voldaan voordat geld kan vloeien (Europese Commissie). Daarnaast kunnen de gewone cohesieregels betalingen blokkeren als Hongarije niet voldoet aan bestuurlijke voorwaarden, zonder nieuwe politieke stemming (Common Provisions Regulation).

Geen van die sloten gaat automatisch open of dicht door dit rapport. Maar het rapport is wel bewijs van de instelling die Brussel Hongarije juist liet optuigen. Als die instelling vaststelt dat prijzen opgeblazen blijven, moet de Commissie beoordelen of hervormingsbeloften genoeg zijn om fondsen vrij te geven. De Europese Rekenkamer waarschuwde overigens afzonderlijk dat de traceerbaarheid en transparantie van hersteluitgaven in de hele EU tekortschieten.

Het Poolse probleem

Polen maakt de afweging lastiger. In februari 2024 gaf Brussel ongeveer € 137 miljard aan EU-geld vrij voor de hervormingsgezinde Poolse regering, nog voordat de justitiële hervormingen volledig waren getest. Sindsdien hangt dat besluit boven elke conditionaliteitszaak: het liet zien dat politieke richting soms net zo zwaar kan wegen als meetbaar resultaat.

Het Hongaarse parlement nam op 23 juni nieuwe aanbestedingswetgeving aan, met strengere regels voor belangenconflicten en meer transparantie over uiteindelijke belanghebbenden. Als Brussel betaalt omdat premier Péter Magyar de politieke koers van Hongarije heeft veranderd, nog voordat aanbestedingen concurrerender en goedkoper zijn geworden, oogt het rechtsstaatinstrument van de EU eerder politiek dan regelgebonden.

Slowakije heeft daar alvast zijn eigen conclusie uit getrokken. Terwijl Hongarije na de bevriezing van fondsen probeert terug te keren naar EU-voorwaarden, begint Slowakije dezelfde fouten te herhalen, meldde Denník N. In april riep het Europees Parlement de Commissie op om hetzelfde mechanisme tegen Bratislava te overwegen.

De geloofwaardigheidstest is smaller en moeilijker dan hij lijkt: welk bewijs eist Brussel voordat geld weer gaat stromen? De Hongaarse waakhond heeft laten zien dat de aanbestedingsmachine nog steeds prijzen opdrijft. Wat de Commissie met dat bewijs doet, zegt meer over conditionaliteit dan welke nieuwe wet uit Boedapest ook.