Zes landen bouwen begrotingsveto

Duitsland, Oostenrijk, Denemarken, Finland, Nederland en Zweden hebben de Europese Commissie op 27 augustus opgedragen "enkele honderden miljarden euro's" te schrappen uit haar voorgestelde zevenjarige begroting van € 2 biljoen (Bundeskanzleramt). Zes van de zevenentwintig regeringen vormen normaal gesproken een ruime minderheid. Bij de EU-begroting werkt dat anders. Daar is unanimiteit nodig in de Raad, waar de nationale regeringen zitten. Zes gecoördineerde weigeringen zijn dus geen verloren stemming, maar een vetomuur (EUR-Lex).

De Commissie wil het uitgavenplafond voor 2028–2034, het Meerjarig Financieel Kader of MFK, vastzetten op 1,26% van het bruto nationaal inkomen van de EU (European Commission). Uit dat bedrag moeten onder meer een vervijfvoudiging van de defensie-uitgaven, de aflossing van coronaleningen, een nieuw concurrentiefonds, landbouwsteun en cohesiegeld worden betaald. Dat laatste is EU-geld voor armere regio's en infrastructuur (ECFR). De zes nettobetalers vinden de rekening te hoog. Zoals To Brief vorige maand schreef, gaat dit gevecht niet alleen over een percentage. Het bepaalt regionale ontwikkeling, boereninkomens en de machtsbalans tussen landen die meer afdragen aan de EU en landen die juist sterk leunen op EU-uitgaven.

Waarom de timing ertoe doet

Voorzitter António Costa van de Europese Raad begon op 25 augustus aan een ronde langs EU-hoofdsteden. Hij probeert de rode lijnen van regeringen in kaart te brengen voordat hij in oktober met een onderhandelingskader komt: het compromisdocument waarin politieke posities voor het eerst worden omgezet in bedragen (Euronews). De gezamenlijke verklaring kwam voordat Costa vaart kon maken richting het bedrag van de Commissie. Daarmee verschoof het startpunt.

In Vilnius waarschuwde Costa dat regeringsleiders voor het einde van het jaar akkoord moeten zijn, om gaten in de financiering voor boeren, bedrijven en studenten te voorkomen wanneer de huidige begroting afloopt (Yeni Şafak). Halen ze die deadline niet, dan lopen de huidige uitgavenplafonds automatisch door. Er komt dus geen afgrond, maar ook geen nieuw geld voor defensie of concurrentiekracht (European Parliament).

Iedere "bezuiniging" spaart iets anders

Over één ding zijn de zes het eens: het totaal moet omlaag. Daarna botsen hun beschermde belangen. De Oostenrijkse bondskanselier Christian Stocker zegt dat nettobetalers "niet de geldautomaat van de EU" zijn, maar wil de jaarlijkse korting voor Oostenrijk en de landbouwsteun wel buiten schot houden (Bundeskanzleramt Österreich). Zweden wil de reguliere uitgaven rond 1% van het bni houden en verdedigt kortingen ter waarde van 8 tot 11 miljard Zweedse kroon per jaar (Riksdagen). Finland wil een lager plafond, maar accepteert wel hogere defensie-uitgaven en steunt sommige nieuwe EU-belastingen (Valtioneuvosto). Nederland wil scherpere keuzes, maar openlijke bezuinigingen op de landbouwbegroting liggen door de Haagse coalitiepolitiek gevoelig (NOS).

"Enkele honderden miljarden schrappen" is de makkelijke zin. De moeilijke zin noemt wat er dan verdwijnt. Die heeft nog niemand in deze coalitie opgeschreven.

Waar de klappen zouden vallen

De ruil is eenvoudig. De zes willen een lagere rekening. Landen die afhankelijk zijn van EU-geld willen juist defensie, cohesie en landbouwuitgaven beschermen. Roemenië heeft bijvoorbeeld € 31,5 miljard aan goedgekeurde cohesiesteun voor transport, de groene transitie en sociale inclusie (European Commission). Dat zijn snelwegen, watersystemen en regionale banen. Roemenië en Spanje hebben zich aangesloten bij een blok van "Vrienden van Cohesie" om die geldstromen te verdedigen (G4Media, El País).

De Commissie probeerde deze botsing te omzeilen met nieuwe EU-belastingen, van koolstofheffingen aan de grens tot bijdragen van bedrijven. Volgens Brussel zouden die € 58,5 miljard per jaar opleveren en nieuwe prioriteiten financieren zonder de nationale afdrachten te verhogen (European Commission). Maar dat is geen geld dat de Commissie zomaar kan innen. Elke nieuwe inkomstenbron vereist opnieuw unanimiteit in de Raad en ratificatie door alle nationale parlementen. Daarmee krijgen hoofdsteden en parlementen een tweede plek om te blokkeren (European Parliament). Enkele van de zes zijn overigens al sceptisch: Nederland verzet zich tegen de bedrijvenheffing; Oostenrijk accepteert nieuwe inkomsten alleen als die de eigen lasten niet verhogen (Officiele Bekendmakingen, Parlament Österreich).

Unanimiteit geeft de zes macht, maar dwingt hen ook hun eigen tegenstrijdigheden zichtbaar te maken. In oktober zal Costa's onderhandelingskader meer vragen dan blokkeren alleen. Dan moeten de zes laten zien dat "enkele honderden miljarden" een echte bezuinigingslijst betekent, en niet alleen een goedkopere kop.