Zes landen willen EU-uitgaven korten; Finland verdedigt boerensteun

Duitsland, Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Finland en Zweden willen "enkele honderden miljarden euro's" schrappen uit het door de Commissie voorgestelde EU-budget voor 2028–2034. In een brief van 28 september vroegen ze Ierland om die verlaging op te nemen in het ontwerp waar het land nu aan werkt (Euronews, Irish Times). De brief noemt niet op welke programma's moet worden bezuinigd. De Finse premier verdedigt intussen al het aandeel van zijn land in de landbouwuitgaven.

De regeringsleiders stuurden de brief aan de Ierse premier Micheál Martin. Ierland leidt momenteel het begrotingsoverleg tussen de lidstaten; die rol rouleert overigens. Er is geen officiële versie gepubliceerd, waardoor de inhoud alleen bekend is uit berichtgeving van media die de brief hebben ingezien.

De oproep is breed. Volgens Euronews willen de zes op alle begrotingsposten besparen en tegelijk geld verschuiven naar defensie, concurrentievermogen, innovatie en migratiecontrole. De brief noemt volgens de berichtgeving geen concreet bedrag en geen programma waarop moet worden bezuinigd. Ook de gezamenlijke verklaring die dezelfde zes landen op 27 augustus uitbrachten, bleef hierover stil (Duitse regering).

Een lager openingsbedrag en een veto voor ieder land

Ierland zet het eerste bedrag op papier. De volgende stap is een herziene 'onderhandelingsbox': het werkdocument dat aangeeft hoe groot de begroting kan worden en waaraan het geld wordt besteed. Op 15 en 16 oktober bespreken de leiders het document tijdens hun top (Irish Times). Dublin had ministers op 22 september al gevraagd aan te geven welke programma's zij cruciaal vinden (Iers voorzitterschap).

Het bedrag dat de zes willen verlagen, is de Commissievoorstel van € 1.763,1 miljard voor zeven jaar. Het is uitgedrukt in prijzen van 2025, zodat toekomstige inflatie buiten beschouwing blijft. Ook de aflossing van de EU-lening voor het coronaherstelfonds is erin opgenomen (Europees Parlement).

Elke regering kan de definitieve begroting afwijzen. Omdat unanimiteit vereist is, kan elk van de 27 lidstaten het akkoord blokkeren (EUR-Lex). Dat geeft de zes onderhandelingsmacht. Landen die afhankelijk zijn van landbouw- en regiogeld kunnen een forse bezuiniging immers net zo goed tegenhouden. Ook het Europees Parlement moet instemmen; zijn eigen inzet ligt hoger dan die van de Commissie.

Een bezuiniging zou vooral voelbaar zijn bij landbouw en regio's, al zegt de brief dat niet. De Commissie heeft cohesiebeleid (EU-steun voor armere regio's), landbouw en visserij samengebracht in één fonds. Dat omvat bijna de helft van het voorstel (Raad van de EU). Het Poolse ministerie voor Ontwikkelingsfondsen en Regionaal Beleid verwacht voor Polen een nationaal budget van meer dan € 123 miljard (Poolse regering). Dat helpt verklaren waarom Warschau rode lijnen opstelt (To Brief).

Finland verdedigt zijn aandeel in landbouwsteun

Sommige media noemden de brief een 'ultimatum', op basis van uitspraken van een anonieme diplomaat. Dat woord staat niet in de brief zelf. Petteri Orpo, de Finse premier, verwierp die kwalificatie. Finland wil niet op landbouwsubsidies bezuinigen, zei hij; het veiligstellen van het Finse aandeel noemde hij een hoofddoel (Yle).

Orpo's standpunt schuurt met de oproep om op alle begrotingsposten te besparen. Als de landbouwuitgaven, een van de grootste posten, buiten schot blijven, moeten de besparingen komen uit programma's die de zes niet hebben genoemd. Orpo kan als ondertekenaar de landbouw niet eigenhandig vrijwaren. Hij heeft wel publiekelijk aangegeven waar Finland de grens trekt.

Uitstel levert de zes weinig op. Als er op 1 januari 2028 geen nieuwe begroting is vastgesteld, blijven de uitgavenplafonds uit het laatste jaar van de huidige begroting gelden totdat een opvolger is aangenomen (EUR-Lex). De geldstromen lopen dan door. De nieuwe programma's voor defensie en concurrentievermogen waar de zes zelf voor pleiten, moeten wachten.

De zes kunnen Ierland bewegen om met een lager bedrag te beginnen. Om dat lagere totaal langs 27 veto's en een Parlement dat om meer vraagt te krijgen, moeten ze hun partners vertellen welke programma's hoeveel moeten inleveren.