Droneafweer: zesvoudige uitgaven, derde klaar in 2030

Europese overheden gaven in 2025 zes keer zoveel uit aan antidronesystemen en luchtverdediging op zeer korte afstand als in 2024. Toch wordt naar verwachting vóór 2030 slechts ongeveer een derde van die programma’s geleverd, blijkt uit een vertrouwelijke EU-beoordeling waarover twee media berichtten (Euronews, Dossier Bruselas). EU-leiders bespreken de bevindingen op 15 en 16 oktober (EDA). Welke programma’s achterlopen en waarom, kan het publiek niet zien.

De beoordeling is opgesteld voor overheden, niet voor publicatie. Beide media noemen dezelfde cijfers, maar geen van beide vermeldt om welke programma’s het gaat, hoeveel het er zijn of welke landen ze uitvoeren. Zonder die lijst kan niemand buiten de overheid controleren of beide verslagen dezelfde programma’s beschrijven.

Twee andere lacunes maken de cijfers lastig te duiden. Geen van beide verslagen zegt of ‘leveren’ betekent dat materieel is overgedragen, door een krijgsmacht is aanvaard of gevechtsklaar is. De zesvoudige stijging gaat over uitgaven, maar een bedrag in euro’s ontbreekt. Daardoor zeggen de cijfers niet hoeveel extra systemen daadwerkelijk werken.

Een bestelling is pas het begin

Een budget leidt tot een contract. Daarna moet het materieel worden getest en veilig bevonden, en moeten bemanningen worden opgeleid. Ook moet het worden aangesloten op de sensoren en commandanten die bepalen of een drone vijandig is. Op 6 oktober waarschuwde de European Defence Agency, waar EU-landen hun militaire planning coördineren, dat er te weinig schietterreinen, testapparatuur, afgesproken procedures en deskundig personeel zijn. Genoeg nieuwe testcentra bouwen vóór 2030 zou bovendien te lang duren, voegde de organisatie eraan toe (EDA).

Spanje laat zien hoeveel stappen er in dat traject zitten. Ministers keurden in juni 2024 de aankoop goed van 14 ARACNE-antidronesystemen, voor naar schatting € 30,24 miljoen (La Moncloa). In oktober 2026 had een Spaanse luchtverdedigingseenheid van het leger de eerste apparatuur ontvangen en de stoorfuncties getest. Of de systemen drones ook fysiek kunnen uitschakelen, wordt pas tijdens een latere oefening getest; een datum daarvoor is niet bekendgemaakt (Defensa y Seguridad). De bronnen noemen geen beloofde leverdatum. Deze casus laat dus zien hoe lang het traject duurt, maar bewijst niet dat er vertraging is.

Duitsland kampt met een ander probleem: buitenstaanders kunnen moeilijk nagaan wanneer het materieel arriveert. De Bundeswehr bestelde 19 Skyranger 30-luchtafweervoertuigen, waarvan één voor tests (Bundeswehr). Het inkoopbureau verwacht nu dat de serie leveringen medio 2027 begint, in plaats van medio 2026 (t-online). Fabrikant Rheinmetall betwist dat er een heel jaar vertraging is en schrijft de beperkte verschuiving toe aan een wijziging die de klant heeft gevraagd. Als koper en verkoper het niet eens zijn over de planning, kan het publiek die nauwelijks controleren.

Wie bestelt, wie betaalt, wie beschermt

Polen laat zien hoe snel een overheid kan inkopen als zij daarvoor kiest. Op 30 januari 2026 sloot de Poolse bewapeningsdienst een contract voor een nationaal antidronesysteem ter waarde van ongeveer 15 miljard PLN netto (Poolse overheid). De leverancier is een consortium onder leiding van de Poolse groep PGZ en het Noorse Kongsberg. Warschau plaatste de bestelling en zal het systeem inzetten; het grootste deel van de financiering komt uit leningen van SAFE, de EU-regeling voor defensieleningen.

Die taakverdeling geldt in heel Europa. Overheden bestellen het materieel en nemen het in gebruik, EU-leningen helpen de rekening te betalen en de European Defence Agency brengt knelpunten in kaart. Een EU-lening maakt van een nationale aankoop overigens nog geen gezamenlijke Europese defensie.

De gezamenlijke Europese inspanning bestaat vooralsnog vooral op papier. Op 28 september wezen EU-landen DECODER aan, een gezamenlijk project voor drones en antidronesystemen met een geraamde omvang van € 3,5–5 miljard tot en met 2033 (Raadsbesluit). Dat bedrag is een raming voor de planning, geen toegekend geld of geplaatste bestelling. Het besluit en de aangehaalde mediaberichten leggen geen verband tussen DECODER en de verwachting dat een derde van de programma’s wordt geleverd. Ze bieden ook geen basis om te beoordelen of de deelnemende landen samen materieel gaan bouwen of gebruiken.

Als de gelekte passage klopt, wordt ondanks de hogere uitgaven naar verwachting het merendeel van deze programma’s niet vóór 2030 geleverd. Alleen de European Defence Agency en de overheden die de beoordeling in handen hebben, kunnen zeggen om welke programma’s het gaat en wat ‘leveren’ precies betekent. Zij moeten het publiek die lijst en die definitie geven voordat de leiders volgende week bijeenkomen.