Slowaakse schuld loopt verder op

Slowakije heeft sinds de terugkeer van Robert Fico eind 2023 drie keer bezuinigd en belastingen verhoogd. Volgens de onafhankelijke begrotingswaakhond was dat telkens onvoldoende. De schuld loopt nu op naar een niveau dat voor een kleine eurolandeconomie, zonder eigen munt om te devalueren, lastig terug te draaien wordt.

De staatsschuld stijgt zonder extra ingrepen van 61,4% van het bbp nu naar 74% in 2029. Het jaarlijkse begrotingstekort komt vanaf 2027 boven 5% van het bbp uit en bereikt twee jaar later 5,7% (Denník N, Aktuálně.cz). Daarmee zit Slowakije ruim boven de Europese referentiewaarde van 60% van het bbp, de grens die de begrotingsregels van de EU hanteren als bovengrens voor houdbare overheidsfinanciën (European Commission).

De ramingen komen van de Slowaakse Council for Budget Responsibility (RRZ), de onafhankelijke instantie die de begrotingsplannen van de regering doorrekent. Die analyse zet ook vraagtekens bij de eigen doelstellingen van de regering: een tekort van ongeveer 4,1 tot 4,2% van het bbp tot en met 2028. Om dat gat te dichten, zijn volgens de RRZ nog ongeveer € 1,2 miljard aan extra maatregelen nodig in 2027 en nog eens € 1,0 miljard in 2028.

Omdat Slowakije de euro gebruikt, kan het de eigen munt niet laten dalen en ook niet zelf de rente bepalen. De ECB voert immers monetair beleid voor de hele eurozone, niet voor Bratislava alleen (ECB). Daarmee blijven belastingen en uitgaven de belangrijkste knoppen waaraan de regering kan draaien. De vraag is dus welke huishoudens, werknemers, gepensioneerden of publieke investeringen de rekening krijgen.

De cirkel die drie pakketten niet doorbraken

Elk begrotingstekort vergroot de staatsschuld. Naarmate die schuld oploopt, stijgen ook de rentelasten. Die rentelasten verschijnen het jaar daarna weer als uitgaven op de begroting, waardoor het tekort verder oploopt. De staat leent meer, betaalt meer rente en de ruimte wordt kleiner. Drie rondes van bezuinigingen en belastingverhogingen hebben dat proces wel afgeremd, maar niet gekeerd (Denník N).

Ieder jaar uitstel verschuift een groter deel van de begroting van publieke diensten naar schuldendienst. Voor zorg, onderwijs en infrastructuur blijft dan minder over. Groei biedt voorlopig geen uitweg: analisten ramen de Slowaakse bbp-groei dit jaar op ongeveer 0,8% (Startitup). Dat is te weinig om uit de schuld te groeien. Als het bbp nauwelijks stijgt, blijft de schuldquote oplopen, zelfs wanneer het tekort stabiliseert.

Wie de volgende ronde betaalt

Slowakije valt al onder de buitensporigtekortprocedure van de EU, het formele traject waarmee Brussel regeringen onder druk zet hun tekort onder 3% van het bbp te brengen (European Commission). De hervormde begrotingsregels geven landen meer tijd om hun schuld geleidelijk te verlagen, maar vragen nog steeds om een geloofwaardig meerjarenplan (Fondation Robert Schuman). Volgens het basisscenario van de RRZ heeft Slowakije dat plan nog niet.

De samenstelling van het volgende pakket is belangrijker dan het totaalbedrag op de voorpagina. Nog eens ruim een miljard euro aan consolidatie kan komen uit hogere consumptiebelastingen, die relatief hard neerslaan bij lagere inkomens. Het kan ook via loonbevriezingen in de publieke sector of pensioeningrepen die de koopkracht van ouderen drukken. Of via lagere investeringen die de economie juist nodig heeft voor toekomstige groei. Elke route raakt andere groepen. Geen ervan is gratis. De regering-Fico heeft tot nu toe vooral op belastingverhogingen geleund. Wat overblijft, is politiek lastiger, omdat het direct inkomens of zichtbare publieke diensten raakt.

In Tsjechië wordt Slowakije inmiddels als waarschuwing gelezen. De Tsjechische staatsschuld bedroeg in 2025 44,3% van het bbp, tegenover 61,4% in Slowakije; het tekort lag op 2,1%, tegen 4,5% bij de buren (Aktuálně.cz). Het verschil is groot genoeg om Praag nerveus te maken, maar klein genoeg om te laten zien hoe snel begrotingsposities in Centraal-Europa kunnen verschuiven.

Het Slowaakse probleem is geloofwaardigheid, geen marktblinde paniek. De leenkosten zijn niet geëxplodeerd. Toch zijn drie rondes aan bezuinigingen en lastenverzwaringen verwerkt zonder dat de schuldcurve echt is omgebogen. Elk jaar nietsdoen telt bovendien op bij de renterekening. Het volgende pakket zal dus moeten zeggen wie betaalt.