Slowaakse corruptiebestrijding verder verzwakt

Volgens het rechtsstaatrapport 2026 van de Europese Commissie heeft Slowakije geen vooruitgang geboekt bij het onderzoeken en vervolgen van corruptie op hoog niveau. De capaciteit om grote zaken aan te pakken is zelfs "verder verslechterd" (Slowaaks hoofdstuk van de Commissie, Commissiepakket 2026). Het rapport bestraft Slowakije niet. Het legt wel het soort bewijs vast dat Brussel nodig heeft als het later EU-geld ter discussie wil stellen.

Wat de Commissie werkelijk vaststelde

Onder de vierde regering van Robert Fico heeft Slowakije het speciale openbaar ministerie afgeschaft, de anticorruptie-eenheid van de politie verzwakt, strafmaten verlaagd en verjaringstermijnen voor corruptiedelicten verkort. Het gevolg is een duidelijke daling van het aantal aanklachten, dagvaardingen en veroordelingen (Commissiepakket 2026).

Het rapport wijst ook op de bevoegdheid van de procureur-generaal om definitieve besluiten van politie en openbaar ministerie te vernietigen. In de praktijk krijgt één ambt daarmee de mogelijkheid om onderzoeken te stoppen voordat een rechter er ooit naar kijkt.

Fico deed de bevindingen af als "niet-objectieve politieke druk" en sprak van dubbele standaarden (TA3). Slowaakse oppositiepartijen waarschuwden juist dat EU-fondsen in gevaar komen. Beide kampen gebruiken het rapport als munitie: Fico tegen Brussel, de oppositie tegen Fico. Geen van beide beschrijft precies wat het rapport doet.

De geldkraan gaat niet automatisch dicht

Het rechtsstaatrapport bevriest geen fondsen. De eigen vragen-en-antwoorden van de Commissie noemen het een "preventief monitoringinstrument", zonder automatische koppeling tussen aanbevelingen en betalingsbesluiten (Q&A van de Commissie). Wil Brussel geld tegenhouden, dan heeft het een aparte juridische route nodig.

De krachtigste route is de rechtsstaatconditionaliteitsverordening, het EU-instrument om fondsen te korten wanneer rechtsstaatproblemen goed begrotingsbeheer bedreigen (Verordening 2020/2092). Maar toepassing daarvan vraagt bewijs. De Commissie moet aantonen dat de verzwakte Slowaakse vervolging of controlemechanismen de financiële belangen van de EU "op voldoende directe wijze" in gevaar brengen. Daarna stelt zij maatregelen voor aan de Raad, waar regeringen van lidstaten met gekwalificeerde meerderheid beslissen. Eén land kan het dus niet alleen blokkeren. Die bewijsdrempel ligt hoog, en de Commissie heeft niet laten blijken dat zij al dicht bij dat punt is.

Het Europese herstelfonds na de pandemie geeft Brussel een eenvoudiger hefboom. Slowakije heeft concrete hervormingen rond corruptiebestrijding en aanbestedingen beloofd om herstelgeld vrij te spelen. Als het die waarborgen terugdraait, kan de Commissie latere betalingen tegenhouden zonder de volledige conditionaliteitsprocedure. Onderzoek naar het ontwerp van het herstelfonds laat zien dat hervormingen die aan uitbetalingen zijn gekoppeld een ingebouwde vergrendeling hebben: wie ze terugdraait, kan de volgende tranche blokkeren (Taylor & Francis).

De Hongaarse vergelijking is niet theoretisch

Tsjechische en Slowaakse economische analisten waarschuwen voor een "Hongaars scenario" (Týždeň). Die term verwijst naar de route die Boedapest aflegde: aanhoudende verslechtering van de rechtsstaat, gevolgd door echte begrotingsgevolgen. Hongarije krijgt nog altijd kritiek van de Commissie vanwege zwakke resultaten in corruptiebestrijding en gebrekkige onafhankelijkheid van het openbaar ministerie (Népszava). De vergelijking is relevant omdat zij het mechanisme laat zien. Jaren van gedocumenteerde achteruitgang gaven de Commissie uiteindelijk genoeg materiaal om rechtsstaatproblemen aan begrotingsrisico's te koppelen.

Polen maakt het contrast scherper. De huidige regering in Warschau, die na de vorige PiS-regering zelf uit een fel rechtsstaatconflict met Brussel komt, richt zich nu op het halen van mijlpalen, het aanleveren van gedetailleerde reparaties en het accepteren van toezicht om geld te laten blijven stromen (MFiPR). Fico kiest voor afwijzing.

De Commissie heeft nu in haar eigen institutionele dossier vastgelegd dat Slowakije minder goed in staat is grote corruptiezaken te vervolgen. Die constatering bevriest vandaag geen enkele euro. Maar elk jaarlijks rapport maakt het dossier dikker. Als de Slowaakse vervolgingscapaciteit verder afbrokkelt, kan de Commissie dat uiteindelijk verbinden aan een risico voor de EU-begroting, via de conditionaliteitsverordening of via mislukte mijlpalen in het herstelfonds. Fico's regering heeft de eerste zet: de schade herstellen voordat het diagnostische dossier een juridische zaak wordt. De Commissie moet op haar beurt duidelijker maken of zij een begrotingsrisico ziet ontstaan, of alleen een rechtsstaatwaarschuwing zonder geldelijke gevolgen.