Slowakije haalt geen brandstofdeal uit Washington

De Slowaakse minister van Economische Zaken, Denisa Saková, reisde op 8 oktober naar Washington om Amerikaans gas te vragen en bescherming tegen Amerikaanse sancties te zoeken. Slowakije wil tot eind 2027 Russische ruwe olie blijven inkopen (STVR). In openbare verslagen van de gesprekken staat geen ondertekend leveringscontract en evenmin een schriftelijke Amerikaanse vrijstelling (Denník N). Dat is relevant: eind 2025 was ongeveer 90% van de olie die Slowakije verbruikte afkomstig uit Rusland (European Commission).

Saková reisde met bestuurders van SPP, de grootste gasleverancier van het land, en Slovnaft, de raffinaderij in Bratislava die eigendom is van het Hongaarse MOL Group. Ze zei dat Amerikaanse functionarissen haar tijdpad voor de olie begrepen (STVR). Dat is haar weergave van een gesprek. In geen gepubliceerd document is die toezegging vastgelegd als contract of juridische vrijstelling.

De Kroatische route hield Slovnaft één keer enkele maanden draaiende

Slovnaft heeft ongeveer 5,5 tot 6 miljoen ton ruwe olie per jaar nodig om normaal te draaien (Reuters). Saková noemde de Adria-route het enige realistische alternatief voor de Russische Druzhba-pijpleiding (STVR). Tankers lossen hun lading bij de Kroatische terminal Omišalj. De JANAF-pijpleiding vervoert de olie vervolgens via Kroatië en Hongarije naar Slowakije.

Voor 2026 heeft MOL transport van 2,05 miljoen ton via JANAF geboekt, met een vaste betalingsverplichting: het bedrijf betaalt voor de capaciteit, ook als het minder olie vervoert (Croatian government). Die boeking geldt voor de Hongaarse en Slowaakse raffinaderijen van MOL samen. De olie is dus niet uitsluitend voor Bratislava gereserveerd.

De beste aanwijzing voor wat de route aankan, komt van de onderbreking dit jaar. Toen het transport via Druzhba van eind januari tot april 2026 stilviel, putte Slovnaft eerst uit zijn noodvoorraden (Reuters). Daarna herstelde de raffinaderij de productie tot bijna het normale niveau met olie die via Adria was aangevoerd. De bedrijfsleiding meldde wel problemen met andere oliekwaliteiten: door hun afwijkende samenstelling moet de raffinaderij die anders verwerken.

De onderbreking bewees dat de route Slovnaft tijdens een crisis draaiende kan houden. Op 11 maart begon een test van tien maanden van de hele keten, van het lossen van tankers tot aan de raffinaderij. De resultaten worden begin 2027 verwacht (MOL). De test moet één beperktere vraag beantwoorden: kan de pijpleiding jaar in, jaar uit betrouwbaar olie op volle schaal vervoeren? De partners zijn het daar vooraf al niet over eens. JANAF noemt een technische capaciteit van ongeveer 11,8 miljoen ton per jaar; MOL wijst op de leveringen via Adria, die tussen 2022 en 2025 gemiddeld ongeveer 1,3 miljoen ton bedroegen (BIRN).

Bij gas speelt hetzelfde probleem van fysieke toegang. Saková wil vanaf september 2027 ongeveer 1 miljard kubieke meter per jaar afnemen, met een contract voor vijf tot zeven jaar. Mogelijke leveranciers zijn de Verenigde Staten, Algerije en Azerbeidzjan (SITA). Die datum sluit aan op de EU-wet die de invoer van Russisch pijpleidinggas via langlopende contracten op 30 september 2027 beëindigt (Regulation 2026/261). LNG (gas dat vloeibaar wordt gemaakt zodat het per schip kan worden vervoerd) vraagt om meer dan een leverancier. Er is ook capaciteit nodig bij een kustterminal om het gas weer gasvormig te maken, plus geboekte pijpleidingruimte tot in het door land omgeven Slowakije. De Poolse terminal Świnoujście benutte in 2025 meer dan 99% van zijn capaciteit (ORLEN). Uit openbare berichtgeving blijkt niet dat SPP daar capaciteit heeft gereserveerd.

Twee afzonderlijke kostenposten, en wie ze betaalt

Een wet die Donald Trump op 18 september ondertekende, geldt alleen voor landen die na 18 oktober Russische olie of gas inkopen én tot de vijf grootste kopers behoren (Public Law 119-111). Beide voorwaarden moeten gelden. Voor landen die eraan voldoen, staat de wet invoerheffingen van maximaal 100% op hun goederen toe. De president kan daarvan alleen afzien als hij het Congres daarover schriftelijk heeft ingelicht (Public Law 119-111).

Slowakije is niet aangewezen als doelwit en er is geen vrijstelling gepubliceerd. Ook laten de beschikbare gegevens niet zien of de Slowaakse aankopen tot de vijf grootste behoren. Een vergunning van het Amerikaanse ministerie van Financiën, afgegeven op 9 oktober, gold voor Russische diesel en noemde Slowakije niet (OFAC). Eventuele heffingen zouden Slowaakse exporteurs treffen die naar de Verenigde Staten verkopen.

Russische ruwe olie vervangen levert een andere rekening op, voor de raffinaderij. In Hongarije kostte Russische ruwe olie in 2024 gemiddeld € 471 per ton, tegenover € 564 voor andere ruwe olie (Euronews). Dat prijsverschil verklaart waarom raffinaderijen Russische olie waarderen. Het zegt niet wat de overstap Slovnaft zelf zou kosten. JANAF en LNG-leveranciers zouden aan de nieuwe leveringen verdienen. Hoeveel daarvan bij Slowaakse automobilisten terechtkomt, hangt af van belastingen en raffinagemarges: het verschil tussen de inkomsten uit brandstofverkoop en de kosten van ruwe olie en bedrijfsvoering. Daarover is geen cijfer gepubliceerd.

Volgens de openbare stukken leverde de reis naar Washington geen brandstofcontract en geen vrijstelling van sancties op. Er is alleen Saková’s verklaring dat Amerikaanse functionarissen haar plannen begrepen. De Kroatische route hield Slovnaft tijdens een crisis van enkele maanden draaiende. Tot de resultaten van de test begin 2027 bekend zijn (MOL), heeft niemand aangetoond dat die route Russische olie op de schaal kan vervangen die de raffinaderij nodig heeft.